Vijftien klussen die je half september nog in de tuin doet

Half september is een van de vreemdste momenten in het tuinjaar. De zomer is voorbij, maar de grond is nog warm en de meeste planten groeien gewoon door. Dat geeft lucht: je kunt nu van alles doen zonder dat het meteen haast wordt. Gardeners’ World zette vijftien klussen op een rij voor deze weken. Ik heb ze naast elkaar gelegd en er een volgorde in gezet, want ze zijn bij lange na niet even dringend. Een paar dingen moeten echt nu, de meeste kunnen rustig wachten, en bij twee ervan is niets doen de beste keuze die je hebt.

Dit doe je de komende weken echt

De tomaten zijn het duidelijkste voorbeeld. Tomaten die buiten staan rijpen op de plant niet meer door zodra het kouder wordt. Knip de trossen met groene vruchten er dus af en laat ze binnen narijpen. Leg er een banaan bij, dan gaat het sneller. Tomatenplanten die door de aardappelziekte zijn aangetast horen juist zo snel mogelijk de kas uit, en die kas mag daarna een flinke schoonmaakbeurt hebben. Doe je dat niet, dan neem je de ziekte mee naar volgend jaar.

Wat rijp is, oogst je meteen. Fruit dat blijft hangen of op de grond ligt beschadigt makkelijk en trekt ongewenste beestjes en ziektes aan. Gladiolen wil je deze maand uit de grond hebben: laat de bollen afdrogen en zet ze vorstvrij weg in de schuur of de garage, dan kun je ze volgend jaar gewoon terugplanten. En loop even langs de steunpalen van jonge bomen die je hebt aangeplant. De eerste herfststormen komen eraan, en een losse of scheve paal richt meer schade aan dan dat hij voorkomt.

Op de lijst staat ook een klus die eigenlijk over de winter gaat: amaryllisbollen planten, oftewel Hippeastrum. Die bloeien zes tot acht weken nadat je ze in een pot hebt gezet. Wie nu plant heeft dus eind oktober al bloei in huis. Wil je ze juist met de feestdagen in bloei hebben, dan is het handiger om nog een paar weken te wachten. Welke bollen wél nu de koude grond in moeten, zetten we eerder op een rij in dit stuk over bloembollen kiezen in september.

Snoeiwerk dat je nu het minste kost

Taxus snoei je in het vroege najaar, en één keer per jaar is genoeg. Het dichte loof maakt dat je er vrijwel elke vorm in kunt knippen, van een strakke haag tot iets speelsers. Neem meteen stekken van de takken die je eraf haalt: taxus en andere coniferen laten zich goed stekken, en volgend jaar heb je er gratis planten bij. Dat is precies dezelfde rekensom als bij salvia stekken in september, en het is wat mij betreft het leukste dat je in deze maand in de tuin kunt doen.

Vaste geraniums mogen stevig terug, tot een kleine bladpol. Dat oogt netjes en de plant komt in het voorjaar fris terug. Je mag ze ook laten staan met alle slordige stengels eraan, want dan hebben insecten er de winter door een schuilplaats aan. Ik kies zelf voor het tweede, behalve op de plek waar je vanuit de keuken op uitkijkt. Bonenplanten die zijn uitgebloeid snijd je bij de grond af in plaats van ze eruit te trekken: de wortels blijven zitten en geven langzaam stikstof af aan de bodem.

Op de lege plekken waar zomerbloeiers zijn teruggeknipt kan winterperkgoed. Het is sowieso een goed moment om nieuwe vaste planten te zetten, juist omdat de grond nog warm is en de wortels zich nog kunnen vestigen. Heb je een moestuinbak die leeg raakt, dan hoeft dat overigens niet het einde van het seizoen te zijn: er kan nog van alles een herfstoogst geven.

De minst aantrekkelijke klussen zijn ook de nuttigste. Maak lege plantenpotten goed schoon, want oude potgrond en afgestorven plantenresten houden ziektes vast die je volgend voorjaar zo weer verspreidt. En ga op zoek naar eitjes van huisjes- en naaktslakken in de grond en tussen het blad. Bij warm weer leggen slakken meerdere keren per jaar eitjes, dus wat je nu weghaalt scheelt je in het voorjaar een plaag. Voer ze aan de vogels.

En dit laat je juist met rust

Klimop blijft staan. Die plant bloeit tot in oktober en is dan een van de weinige voedselbronnen die er nog zijn voor bestuivers, de klimopbij voorop. Daarna komen de bessen, en die zijn voor de vogels. Wie nu de heggenschaar erin zet haalt in één middag weg waar het hele tuinjaar naartoe werkte. Als je toch bezig bent met wat je aan dieren te bieden hebt: in een bijenvriendelijke tuin gaat het net zo goed om wat je laat staan als om wat je plant.

Hetzelfde geldt voor spinnen. “Spinnen zijn erg nuttig in de tuin”, schrijft Gardeners’ World, en daar valt weinig tegenin te brengen: ze houden je van een hoop ander ongedierte af. Laat je tuinverlichting ’s nachts uit, dan trek je minder insecten aan en hoeven de webben minder werk te doen. Dat scheelt ook nog eens stroom en het is prettiger voor alles wat ’s nachts de tuin gebruikt.

Wat je ervoor nodig hebt

Voor het rijtje hierboven kom je een heel eind met wat er waarschijnlijk al in het schuurtje staat:

• een scherpe, schone snoeischaar en een heggenschaar voor de taxus
• tuinhandschoenen en een emmer of kruiwagen voor het afval
• kranten of een houten kistje om gladiolenbollen op te laten drogen
• groene zeep en heet water voor de potten en de kas
• een paar potjes met stekgrond voor de coniferenstekken
• stevig boomband of touw om losse boompalen weer vast te zetten

Snoeigereedschap en stekgrond koop je bij het tuincentrum of de bouwmarkt, en een fatsoenlijke snoeischaar vind je vaak voor een paar euro bij de kringloop. Belangrijker dan de prijs is dat het ding scherp is: een botte schaar kneust de tak en dat is precies het soort wondje waar schimmels op afkomen.

Loop de lijst niet af als een boodschappenlijstje. De tomaten, de gladiolen en de boompalen zijn deze weken aan de beurt, de rest kan gerust naar het weekend erna. En als je maar tijd hebt voor één klus, doe dan de slakkeneitjes. Dat is de enige op de lijst waar je volgend voorjaar nog aan terugdenkt.