Nog niet te laat: deze groenten geven in de herfst nog een oogst

Half september wordt de moestuin in veel tuinen stilletjes afgesloten. De courgette is op, de bonen zijn geel, en het gevoel is dat het seizoen erop zit. Dat gevoel klopt niet. Er kan nog van alles de grond in, en een deel daarvan oogst je nog dit najaar.

De Amerikaanse tuinsite The Spruce stelde deze week dezelfde vraag, maar rekent met Amerikaanse klimaatzones en vorstdata die weinig zeggen over een tuin in Zeeland of Drenthe. Daarom hieronder de Nederlandse versie, met per gewas de uiterste zaaidatum die hier werkt.

Wat je nu nog zaait voor een oogst dit najaar

• Radijs, tot ongeveer 20 september. Het snelste gewas dat er is: vier tot zes weken van zaad tot oogst. In het najaar schiet radijs bovendien veel minder snel door dan in de zomerhitte, dus de kwaliteit is beter. Zaai dun, want te dicht gezaaide radijs maakt alleen blad.
• Rucola, tot eind september. Gaat door tot het echt vriest en groeit in koelere weken langzamer en daardoor pittiger. Snijd het blad af en laat de plant staan, dan komt er nog een tweede snee.
• Raapstelen, tot half september. Vergeten gewas, klaar in vijf tot zes weken en verrassend goed in een roerbak of door de aardappelpuree.
• Spinazie, tot half september. Herfstspinazie is klaar in zes tot acht weken. Zaai je later, dan wordt het winterspinazie: die blijft klein staan, overwintert en schiet in maart weer door voor een vroege oogst.
• Snijsla en pluksla, tot half september. Onder een vliesdoek lukt het tot begin oktober. Kies de rode of gekrulde rassen, die verdragen kou beter dan botersla.
• Japanse bladgroenten zoals mizuna en paksoi, tot half september. Snel, koudetolerant en met wat meer smaak dan sla. Paksoi wordt in de herfst zelden aangetast door de vlieg die hem in het voorjaar sloopt.

Wat je nu zaait voor de winter en het vroege voorjaar

Dit is het deel dat de meeste mensen missen, en het is eigenlijk het aardigste. Deze gewassen groeien nu langzaam aan, blijven de winter staan en leveren juist in de maanden waarin er verder niets te oogsten valt.

• Veldsla, tot begin oktober. Volledig winterhard, oogst van november tot maart. Vraagt vrijwel niets. Zaai in ondiepe rijtjes en druk het zaad goed aan.
• Winterpostelein, hele september. Zacht, mild, en het oogst je door de winter heen telkens opnieuw. Zaait zichzelf daarna vrolijk uit.
• Knoflook, oktober tot half november. Zet losse tenen met de punt omhoog, vijf centimeter diep en vijftien centimeter uit elkaar. Oogsten doe je pas in juli, maar knoflook die de winter heeft doorgemaakt vormt veel grotere bollen dan knoflook die je in het voorjaar plant.
• Winterui en stekuitjes, tot half oktober. Zelfde principe: de winter door in de grond, oogst in het vroege voorjaar.
• Tuinbonen, eind oktober tot begin november. Een gok in een zachte winter, maar hij loont: overwinterde tuinbonen zijn weken eerder klaar en hebben veel minder last van zwarte luis.

Drie dingen die het hier wel of niet laten lukken

Licht is de beperking, niet de kou. Na eind september nemen de daglengte en de lichtsterkte zo snel af dat groei bijna stilvalt. Wat je zaait moet dus ruwweg voor half oktober op formaat zijn; daarna staat het stil tot februari. Dat is precies waarom veldsla en winterpostelein het wel doen en een late sla niet.

Een vliesdoek levert twee tot drie weken op. Simpel wit gewasdoek over de bedden houdt de bodem een paar graden warmer, breekt de wind en houdt de eerste nachtvorst tegen. Voor een paar euro per meter is dat de goedkoopste seizoensverlenging die er is.

Voed de grond, niet de plant. Voor herfstgewassen hoef je niet bij te mesten. Een laag compost erover na het zaaien is genoeg en beschermt de bodem tegen dichtslaan door najaarsregens. Zelf compost maken is daarvoor de logische route; hoe je daarmee begint, zetten we eerder op een rij in composteren voor beginners.

Blijft er na dit alles een bed leeg, laat het dan niet kaal liggen. Zaai er groenbemester in zoals gele mosterd of winterrogge, of dek het af met blad. Kale grond in de winter spoelt uit en slaat dicht. En wie in februari alweer wil beginnen, kan gewoon vanaf de vensterbank aan het volgende seizoen beginnen. Zo houdt het eigenlijk nooit helemaal op.