Rozenbottels plukken en verwerken, van struik tot siroop

De bottels hangen er weer aan. In heggen, langs fietspaden en in elke tuin waar iemand deze zomer is vergeten uitgebloeide rozen af te knippen, kleuren ze nu oranje tot dieprood. Dat ze eetbaar zijn weet bijna iedereen wel. Dat het meeste werk pas begint als je thuiskomt met een volle emmer, weten aanzienlijk minder mensen.

Gardeners’ World zette deze week op een rij welke rozen de mooiste bottels geven. Wij pakken de andere helft van het verhaal op, namelijk wat je doet vanaf het moment dat je met een schaar de tuin in loopt.

Eerst dit, want het bepaalt alles

Alle rozen maken bottels, maar de meeste tuinrozen krijgen de kans niet. Door uitgebloeide bloemen weg te knippen dwing je de plant tot nieuwe bloei, en dat is precies waarom er in september niets aan hangt. Laat je een deel van de bloemen staan, dan heb je in het najaar bottels. Dat is een keuze die je in juli maakt, niet nu.

Heb je ze wel, dan zijn botanische rozen en ramblers het smakelijkst. De hondsroos en de egelantier zijn hier inheems en geven bottels waar zowel vogels als mensen goed op reageren. Eén soort laat je met rust, en dat is de rimpelroos. Die geeft prachtige dikke bottels, maar staat als invasieve exoot te boek en verdringt in duinen en bermen het inheemse spul. Plant hem niet bij, hoe verleidelijk het aanbod ook is.

Wanneer je plukt

Het beste moment is volgens Gardeners’ World vlak na de eerste nachtvorst. De vorst maakt de bottels zachter en zoeter terwijl ze nog stevig en kleurrijk zijn, en in de praktijk kom je dan uit op oktober of november. Rauw blijven ze vrij bitter, dus dat zoeter worden scheelt echt.

Twee dingen die je onderweg helpen. Trek handschoenen aan, want bottelrozen zitten vol stekels en de egelantier is daar bepaald niet zuinig mee. En pluk alleen boven kniehoogte, in verband met honden- en vossenontlasting. Dat laatste klinkt flauw als je in je eigen tuin staat, maar langs een fietspad is het geen overbodige regel.

Laat ook wat hangen. Bottels zijn een belangrijke voedselbron voor tuinvogels in de winter, en een struik helemaal leegplukken is precies het soort ijver waar niemand iets aan heeft. Ik houd zelf de onderste helft aan en laat alles daarboven zitten, en dan blijft de struik er bovendien tot in januari mooi uitzien.

Schoonmaken, waar het meestal misgaat

Binnenin een rozenbottel zitten zaden met fijne haartjes eromheen, en die haartjes zijn het hele probleem. Ze prikken en jeuken, en als ze in je jam terechtkomen merk je dat de dagen erna. Er zijn twee routes en de keuze hangt af van wat je gaat maken.

Wil je de bottels heel houden voor bijvoorbeeld gedroogde thee, dan halveer je ze en schraap je het binnenste er met een klein lepeltje of een puntig mesje uit. Dat is monnikenwerk, en met een kilo bottels ben je een avond zoet. Het voordeel is dat je daarna droge, schone helften overhoudt.

Ga je voor siroop of jam, dan hoef je dat niet te doen. Kook de hele bottels zacht in water, prak ze, en zeef het geheel daarna door een fijne doek of een neteldoek. De haartjes blijven in de doek achter en jij houdt een helder vocht over. Knijp de doek niet uit, hoe zonde het ook voelt, want dan pers je precies wat je kwijt wilde er alsnog doorheen.

Wat je ermee maakt

Siroop is het makkelijkst en het meest bruikbaar. Het gezeefde vocht met suiker inkoken tot het bindt, en je hebt iets voor over de yoghurt, door de thee of bij wild. Rozenbotteljam is de klassieker en vraagt hetzelfde voorwerk. Voor thee droog je de schoongemaakte helften op een rek of in de oven op de laagste stand tot ze breken in plaats van buigen.

Rozen horen tot dezelfde familie als appels, en Gardeners’ World wijst erop dat rozenbottels rijk zijn aan vitamine C. Dat is meteen de reden dat ze generaties lang als wintervoorraad werden gemaakt en niet als kookkunst. Wie die lijn wil doortrekken, vindt in ons stuk over zelf hoestsiroop maken met tijm en knoflook dezelfde gedachte, namelijk dat de tuin in het najaar nog een voorraadkast is.

Eén waarschuwing over verhitting. Langdurig koken kost vitamine C, dus als het je daar echt om gaat, kook je zo kort mogelijk en zet je het snel weg. Voor de smaak maakt het weinig uit, en eerlijk gezegd is dat voor mij ook de betere reden om ermee aan de slag te gaan.