Chrysanten zijn geen wegwerpplanten: zo houd je ze na de bloei in leven
De bolchrysant uit de winkel is een vaste plant, geen boeket. Water geven zonder dat de kluit uitdroogt, vorstvrij overwinteren en in het voorjaar terugknippen voor een tweede najaar.
Ze liggen nu bij elke supermarkt, tuincentrum en bouwmarkt: bolchrysanten in bloeiende, strak ronde kleuren, voor een paar euro per stuk. En ze worden ook zo behandeld, als een boeket dat toevallig in een pot zit. Half november gaan ze bij de groenbak.
Dat is jammer, want een chrysant is een vaste plant en geen snijbloem. Met wat kennis van wat zo’n plant nodig heeft, bloeit hij langer dan de zes weken die de winkel je gunt, en met wat meer moeite haal je er volgend najaar opnieuw bloemen uit.
Eerst: welke chrysant heb je gekocht
Dat verschil bepaalt alles wat daarna volgt. De strakke bol die je nu overal ziet, is opgekweekt onder gestuurd licht om precies in dit seizoen tegelijk open te gaan. Zo’n plant is kasgewend en niet gehard, en gaat een strenge vorstperiode in de pot meestal niet overleven.
Daarnaast bestaan er echte tuinchrysanten, winterharde vaste planten die je gewoon in de border zet en die daar jaren blijven staan. Die koop je zelden in bloeiende bol maar als plant in een kwekerspot, en ze zien er in de winkel een stuk minder spectaculair uit. Dat is precies waarom de meeste mensen met de bol thuiskomen.
Weet je niet wat je hebt, ga dan uit van de eerste soort en behandel de plant dus als iemand die nog niet aan de kou gewend is.
Water is het halve verhaal, en het gaat bijna altijd mis
Een bolchrysant heeft zo’n dicht bladerdek dat regen er niet doorheen komt. De plant staat buiten, het heeft geregend, en de kluit eronder is kurkdroog. Dat is de meest voorkomende doodsoorzaak, en de eerste symptomen lijken verwarrend genoeg op te veel water: slap blad en bruine bloemranden.
Til de pot dus elke paar dagen even op. Voelt hij licht, dan moet er water bij, en dan niet een scheutje bovenop maar echt tot het er onderuit loopt. Is de kluit al helemaal uitgedroogd, dan trekt hij water niet meer aan en helpt alleen onderdompelen in een emmer tot er geen belletjes meer komen.
Verder: haal uitgebloeide bloemen er regelmatig af, dan gaat de plant door met nieuwe knoppen in plaats van met zaad. En een plant die zo rijk bloeit, verbruikt veel, dus om de twee weken wat plantenvoeding houdt de kleur langer goed. Zet de pot niet in de volle middagzon en niet op de plek waar de wind om de hoek van het huis komt, want beide drogen hem sneller uit dan je kunt bijhouden.
Na de bloei: de stap die bijna niemand zet
Als de laatste bloemen op zijn, is de plant niet dood maar klaar met dit seizoen. Zet hem voor de eerste stevige vorst op een koele maar vorstvrije plek: een onverwarmde garage, een schuur met een raam, een koude serre. Hij hoeft daar niet mooi te zijn en ook niet veel licht te hebben, maar helemaal donker en warm is niet goed. Water geven doe je nog maar mondjesmaat, net genoeg om de kluit niet steenhard te laten worden.
In het vroege voorjaar knip je hem terug tot een paar centimeter boven de grond. Rond maart of april mag hij weer naar buiten, in verse potgrond of in de tuin. Hij maakt dan eerst blad en stengels, en gaat pas weer bloeien als de dagen korter worden. Dat is namelijk waar de plant op reageert: op daglengte, niet op temperatuur.
Heb je een winterharde tuinchrysant, dan is het simpeler. Snijd hem na de bloei terug tot ongeveer vijftien centimeter, plant hem uit in de tuin en dek de voet af met droge bladeren en wat takken. Die bladlaag is trouwens ook precies wat je tuin voor andere bewoners aantrekkelijk maakt, iets waar we bij het rijtje tuinklussen van half september al voor pleitten: niet alles opruimen.
Waarom die extra ronde de moeite waard is
Eerlijk: een chrysant overhouden is meer werk dan er in september een nieuwe kopen. Het gaat mij dan ook niet om de paar euro. Het gaat erom dat elke bolchrysant die je weggooit een plastic pot, een zak potgrond, een kas vol kunstlicht en een rit met een vrachtwagen heeft gekost, voor zes weken kleur bij de voordeur. Dat is een rare verhouding voor iets wat gewoon jaren mee kan.
Bovendien wordt het leuker. Een chrysant die je een jaar in de tuin hebt gehad, groeit losser en natuurlijker dan die perfecte bol uit de winkel, en je kunt er in het voorjaar stekken van maken op dezelfde manier als bij salvia. Wil je je najaarsterras verder aanvullen met planten die wél gewoon buiten blijven staan, dan staan die op een rij in het stuk over winterharde terrasplanten voor de herfst.
