Zeven dingen die bijen en hommels nu echt helpen in je tuin
Voor wilde bijen en hommels is het najaar het kantelpunt. Zeven acties voor dit weekend, van stengels laten staan tot klimop niet snoeien.
Het wordt stil in de tuin, en dat verleidt tot opruimen. Uitgebloeide stengels eruit, blad bij elkaar, alles netjes de winter in. Juist die neiging is voor wilde bijen en hommels het slechtste nieuws van het seizoen. Gardeners’ World publiceerde deze week zeven tips voor het najaar, en het aardige eraan is dat de meeste neerkomen op iets laten liggen in plaats van iets aanschaffen.
Waarom september zwaarder weegt dan mei
In het voorjaar zie je bijen en denk je dat het goed gaat. Nu zie je ze nauwelijks en gebeurt het echte werk ondergronds. Ongeveer tachtig procent van alle wilde bijen nestelt in de grond, in smalle gangetjes die van bovenaf vrijwel onzichtbaar zijn. Daarin zitten de poppen te wachten tot het voorjaar. Wat jij in oktober met een schoffel doet, bepaalt dus wie er in april vliegt.
Daarnaast zijn er de jonge hommelkoninginnen. Die moeten als enige van hun volk de winter overleven en zoeken daar nu een plek voor. En er vliegen nog late soorten rond, zoals de klimopbij, die nog gerust tientallen nestjes klaarmaakt voordat het echt koud wordt.
Wat je vooral laat staan
De eerste actie is de makkelijkste en de moeilijkste tegelijk, namelijk niet spitten en zo min mogelijk schoffelen. Zie je kleine gaatjes in de border of tussen de bestrating, laat die plek dan helemaal met rust. Dat zijn nestgangen, en één keer omspitten is genoeg om de hele generatie kwijt te raken.
De tweede is afgestorven plantendelen tot de lente laten staan. In holle stengels schuilen bijen en sommige soorten gebruiken ze als nestkamer, en de zaadhoofden zien er in de rijp bovendien beter uit dan een kale border. Moet je toch snoeien, bundel de holle stengels dan in een pot en zet die beschut weg, dan verlies je de schuilplek niet.
De derde is een rommelhoekje maken van je snoeiafval en daar ook paardenbloem, hondsdraf en klaver rustig laten groeien. Dat is onkruid volgens het tuincentrum en voedselbron volgens het insect. Wij schreven daar eerder over toen het ging over een bijenvriendelijke tuin maken, en het najaar is het seizoen waarin die keuze het meeste verschil maakt.
De vierde is er eentje die bijna niemand op het netvlies heeft. Wacht met het snoeien van klimop. Klimop is een laatbloeier en precies daarom zo waardevol, want de klimopbij, hommels, zweefvliegen en vlinders die nu nog vliegen halen er hun laatste nectar. Snoei je hem in september weg, dan haal je de tafel weg op het moment dat er verder niets meer staat. In de winter eten tuinvogels vervolgens de bessen.
Wat je nu wel aanlegt
De vijfde actie gaat over voedsel, nu en straks. Laatbloeiende inheemse planten geven tot in oktober nectar en stuifmeel, en je kunt de bloeiboog verlengen met sedum, aster en dahlia’s met een open hart. Dat open hart is het criterium dat er echt toe doet, want bij gevulde bloemen kan een insect er niet bij. Plant tegelijk bloembollen voor het voorjaar, want krokus, sneeuwklokjes en narcissen staan er al in februari als de eerste hommelkoninginnen wakker worden. Winterbloeiende heide is een goede aanvulling.
De zesde is een drinkbak, en dat is het soort tip waar je overheen leest tot je hem een keer neerzet. Insecten hebben dorst en verdrinken makkelijk. Leg er steentjes in die boven het water uitsteken, dan kunnen ze drinken en er weer uit kruipen.
De zevende is een bijenheuvel, voor wie een zonnig hoekje over heeft. Meng tuingrond met zand, of gebruik leemhoudend zand omdat dat wat steviger blijft staan, en breng dat op een kale plek aan. Daar nestelen precies die grondbewoners die je verder nergens in de tuin kunt helpen. Zaai er inheemse bloemen omheen en het geeft niet als er iets op de heuvel zelf opkomt.
Wat ik ervan vind
Van deze zeven zijn de eerste vier gratis en kosten ze vooral zelfbeheersing. Dat is wat mij betreft ook het eerlijke verhaal over bestuivers, want een bijenhotel ophangen voelt als iets doen terwijl de schoffel in de border veel meer schade aanricht dan een leeg hotel ooit goedmaakt.
Wie na dit weekend verder wil, kan het vanaf 21 september combineren met de Inheemse Zaaiweek, want zaaien in het najaar werkt voor wilde bloemen beter dan in het voorjaar. En de rest van de najaarslijst staat in ons overzicht van tuinklussen voor half september, waar een flink deel van de klussen nu dus beter even kan blijven liggen.
