Loden waterleiding in je oude huis: zo kom je erachter en dit doe je eraan

Loden waterleidingen klinken als iets uit de tijd van je overgrootouders, maar ze kunnen nog gewoon in gebruik zijn. Duurzaam Nieuws zette op 1 november op een rij wat er bekend is: in huizen van voor 1960 kunnen ze nog liggen, en aan het water uit de kraan zie of proef je niets. Woon je in een ouder huis, dan wil je dus weten hoe je dit uitzoekt en wat er daarna moet gebeuren. Dat kan in een vaste volgorde, en die begint niet bij een test.

Waarom dit vooral om een klein deel van de huizen gaat

De Gezondheidsraad schatte in 2019 dat het om maximaal 200.000 woningen gaat. Gemiddeld zit er in Nederlands kraanwater ongeveer 0,7 microgram lood per liter, zo blijkt uit RIVM-onderzoek uit datzelfde jaar. Dat gemiddelde zegt alleen weinig over jouw huis, want een woning met oude leidingen kan er flink boven zitten. De wettelijke grens ligt nu op 10 microgram per liter en moet door de Europese drinkwaterrichtlijn uiterlijk op 12 januari 2036 naar 5.

Het risico is het grootst voor kinderen tot en met 7 jaar en voor zwangere vrouwen, omdat lood onder meer de ontwikkeling van jonge kinderen kan schaden. Oudere kinderen en volwassenen staan er niet helemaal buiten, maar voor deze twee groepen is het advies een stuk strenger.

Zo kom je erachter of je lood hebt

Begin bij het bouwjaar. Volgens de Rijksoverheid kunnen alleen woningen van voor 1960 nog loden leidingen in gebruik hebben. Je bouwjaar vind je in de BAG-viewer van het Kadaster. Is je huis jonger, dan kun je hier stoppen. Is het ouder, dan loop je naar de watermeter.

De gemeente Utrecht adviseert om aan beide kanten van de meter te kijken. Daar zijn een paar dingen die je zonder gereedschap kunt nagaan.

• Lood is grijs, vaak dikker dan een gewone waterleiding en onregelmatig van vorm. Koper is roodbruin of groen.
• Tik er met een lepel tegen. Lood klinkt dof.
• Schuur voorzichtig een klein stukje met schuurpapier. Lood wordt dan zilverkleurig. Was daarna je handen en veeg het stof op.
• Een magneet blijft niet aan lood hangen, maar ook niet aan koper. Hij helpt dus alleen om ijzer of staal uit te sluiten.

Daarna komt het lastige deel, want zichtbare leidingen vertellen maar een deel van het verhaal. De Rijksoverheid wijst erop dat leidingen onder vloeren en in muren nog van lood kunnen zijn, ook als de zichtbare stukken bij een verbouwing zijn vervangen. Een keurige koperen leiding bij de meter is in een jaren dertig huis dus geen bewijs dat je klaar bent.

Wat een watertest wel en niet zegt

Zie je geen lood maar twijfel je nog, dan is een test de volgende stap. De gemeente Den Haag noemt Het Waterlaboratorium, Water-Lab en Aquador als voorbeelden en vraagt om een erkend bedrijf. Je betaalt die test zelf, volgens de Rijksoverheid ongeveer 50 euro. Radar beschreef in 2020 hoe zo’n meting gaat: je laat het water minstens zes uur stilstaan en tapt ’s ochtends een liter af voor het laboratorium.

Lees de uitslag met enige voorzichtigheid. Hij laat het loodgehalte op dat moment zien en niet het risico op lange termijn, schrijft Duurzaam Nieuws. Een lage waarde sluit een loden stuk onder de vloer dus niet helemaal uit. En een hoge waarde hoeft niet alleen van de leidingen te komen, want Radar wijst erop dat ook nieuwe messing kranen lood kunnen afgeven. Daarom laat je een test samen met het bouwjaar en wat je bij de meter zag spreken.

Wat je doet zolang de leiding er nog ligt

Hier lopen de adviezen uiteen, per huisgenoot en soms ook per gemeente.

• Zwanger of kinderen tot en met 7 jaar in huis: direct flessenwater om te drinken. Dat is het advies van de Gezondheidsraad, en Utrecht en Den Haag nemen het over. Radar noemde in 2020 ook baby’s die flesvoeding krijgen. Twijfel je wat dat voor de voeding betekent, dan kun je dat vragen aan de GGD in je regio.
• Andere bewoners: Utrecht adviseert de kraan anderhalve minuut te laten doorlopen voor je drinkt, en over te stappen op flessenwater als de vervanging maanden gaat duren. Den Haag is strenger en adviseert iedereen om tot de vervanging geen kraanwater te drinken.
• Koken en wassen: flessenwater is daarvoor niet nodig, aldus Utrecht.

Twee dingen geven schijnzekerheid. Doorspoelen verlaagt het gehalte, maar haalt het lood niet blijvend weg, en het water koken haalt er niets uit. Over kraanfilters zeggen de instanties die wij hebben nagelezen niets, en ze noemen alleen vervangen als echte oplossing. Reken er dus niet op dat een filter dit voor je oplost.

Wie de leiding vervangt, en wat het oplevert

Het waterbedrijf is verantwoordelijk voor het stuk van de straat tot en met de meter. Het hoofdnet van Vitens is volgens Utrecht loodvrij, maar in aansluitleidingen kunnen nog restjes zitten. Zie je voor de meter lood, neem dan contact op met je waterbedrijf.

Alles achter de meter is voor de eigenaar. Heb je een koopwoning, dan schakel je een loodgieter in. De Rijksoverheid raadt aan te controleren of die bij de Kamer van Koophandel staat ingeschreven en lid is van een brancheorganisatie. De kosten hangen af van hoe groot je huis is en of de leiding zichtbaar mag blijven liggen of in de muur moet. Vraag bij je gemeente of er subsidie is, en denk ook aan je hypotheekverstrekker, die Den Haag noemt als mogelijk aanspreekpunt. Ga je toch al verbouwen, dan is dat het moment om de vloer open te maken. Wat je daarbij beter kunt laten zitten, lees je in ons stuk over oude details bewaren bij een verbouwing.

Huur je, dan ligt de vervanging bij de verhuurder. Gebeurt er niets, dan kun je het als ernstig gebrek melden bij de Huurcommissie, en daarna eventueel naar de rechter. Den Haag meldt dat er een verbod op loden leidingen aankomt voor huurwoningen en plekken als kinderopvang en basisscholen, al is de ingangsdatum nog niet bekend.

Wat het oplevert is eenvoudig. Vervangen is de enige structurele oplossing, dus daarna ben je af van flessen sjouwen en van het doorspoelen elke ochtend. Het is dezelfde gedachte als bij vocht en ongedierte in huis, waar je ook eerst de bron aanpakt.