Een op de zes ratten is resistent tegen gif: wat werkt dan nog in en rond je huis?

Vandaag kopte Duurzaam Nieuws dat ratten in Nederlandse steden steeds vaker resistent worden tegen gif. Dat klinkt alsof het de verkeerde kant op gaat, maar de cijfers erachter zijn genuanceerder. Bovendien mag je als particulier al sinds 2023 geen rattengif meer gebruiken, dus voor wat je thuis doet verandert er weinig. De vraag is wat er dan wel werkt, en dat zit vooral in voer, gaten en schuilplekken.

Wat het onderzoek wel en niet zegt

De cijfers komen uit een landelijk onderzoek van Stichting KAD en Wageningen University & Research, met monsters die tussen september en december 2021 zijn verzameld. In totaal gaat het om 2.318 knaagdieren, waaronder 1.553 bruine ratten. Van de bruine ratten met een bruikbare uitslag was 17 procent resistent tegen de onderzochte middelen, ongeveer een op de zes. Dat zijn bloedverdunners, en resistentie komt door een erfelijke verandering waardoor een rat de behandeling kan overleven en zich kan voortplanten.

Opvallend is dat het percentage lager ligt dan in 2012 en 2013, toen 25 procent resistent was. KAD denkt dat dit kan komen doordat de sector bewuster en terughoudender met gif omgaat, en zegt dat de uitkomst binnen dezelfde bandbreedte valt. Duurzaam Nieuws wijst er wel op dat resistentie nu in meer regio’s voorkomt dan bij de vorige meting, wat op verdere verspreiding kan wijzen. “Steeds vaker” gaat dus over waar het voorkomt, niet over een hoger percentage. En het onderzoek maakte geen onderscheid tussen stad en platteland.

Bij huismuizen ligt het hoger, met 38 procent resistent. Daar is geen eerdere Nederlandse meting van, dus of dat stijgt of daalt weet niemand. Ook belangrijk is dat dit onderzoek van voor de strengere regels is. Wat die regels hebben gedaan met de resistentie is nog niet gemeten.

De sterk gestegen meldingen uit Amsterdam staan hier los van. De GGD daar telde 3.409 meldingen in 2019 en 7.329 in 2021, meldde NL Times in 2022. Die cijfers gaan over overlast, niet over resistentie, en de GGD vermoedde toen dat mensen in coronatijd vooral vaker thuis waren en de ratten daardoor eerder zagen.

Gif was thuis al geen optie meer

Sinds 1 januari 2023 mogen alleen gecertificeerde bedrijven chemische middelen tegen ratten en muizen gebruiken. De termijn voor oude voorraden liep af op 26 december 2023. Radar zette het in december 2025 op een rij: voor particulieren is gif verboden, binnen en buiten. Heb je nog een oud doosje in de schuur staan, breng het dan naar het klein chemisch afval van je gemeente.

Resistentie is de reden dat dit ook verstandig is. Jan Verschoor van de Nederlandse Vereniging van Plaagdiermanagement Bedrijven waarschuwt dat verkeerd gebruik van gif resistentie juist kan bevorderen. Een rat met die erfelijke verandering overleeft de behandeling en krijgt jongen, terwijl de andere verdwijnen. Daar komt bij dat andere dieren ziek kunnen worden, zoals Radar ook noemt. Daarom pleit KAD voor geïntegreerde plaagdierbeheersing, waarbij gif bewust en terughoudend wordt ingezet.

Wat werkt: geen eten, geen gaten, geen schuilplek

Een rat blijft waar eten, water en beschutting zijn. Haal je die drie weg, dan werkt dat tegen resistente en niet-resistente ratten even goed. Dat is het punt dat in de koppen vaak ondersneeuwt. De adviezen hieronder komen van Radar en de gemeente Utrecht.

• Voer. Bewaar dierenvoer en etenswaren, ook in de garage, in stevige afsluitbare bakken. Laat geen vogelvoer liggen en ruim wat overblijft direct op. Ook gevallen fruit onder een boom telt mee.
• Afval. Gebruik bakken met een deksel, zet zakken in de container en niet ernaast, en spoel geen etensresten door de wc.
• Gaten. Dicht kieren en luchtgaten met rvs-gaas, snelcement of weringspasta. Purschuim werkt niet. Zit het gat hoger dan twee meter, laat dan eerst controleren of er geen beschermde soorten zoals vleermuizen in de spouwmuur zitten.
• Riool en vocht. Repareer kapotte rioolbuizen, regenpijpen, ventilatieroosters en tegels. Ratten drinken uit plasjes en druppels, dus een lekkende buitenkraan helpt ze ook.
• Schuilplekken. Laat geen materiaal langs de gevel of het schuurtje liggen, stapel haardhout zo dat er geen holle ruimte ontstaat en houd groen vlak naast het huis kort. Ratten mijden plekken waar ze gezien worden.
• Dieren in de tuin. Maak kippenhokken, konijnenrennen en voerplekken ratdicht met fijnmazig gaas.

Veel hiervan lijkt op de aanpak bij muizen, die we eerder beschreven in muizen buiten houden zonder gif. Bij ratten komen daar de tuin en het riool nadrukkelijker bij. Een composthoop kan ratten aantrekken, dus let op holen in de buurt en gooi er geen gekookt eten of vlees op. Hoe je zo’n hoop goed opzet staat in composteren voor beginners.

Vallen, en wanneer je hulp inschakelt

Op je eigen terrein mag je klemmen en vallen gebruiken. Lijmplanken, strikken en elektrische vallen zijn verboden vanwege onnodig lijden, schrijft Radar. Verwacht er alleen geen wonder van. “Het zijn slimme diertjes, die lopen niet zomaar in een val”, zei bestrijder Richard Piké in juni 2026 tegen NH Nieuws. Vangen zonder de ingangen te dichten houdt het probleem bovendien in stand, want de volgende rat neemt dezelfde route.

Huur je, meld de overlast dan zo snel mogelijk bij je verhuurder of woningcorporatie, die verantwoordelijk is voor reparaties. Eigenaar of niet, meld het ook bij de gemeente. Dan kan die zien of er in je buurt iets speelt, en bij ratten moet vaak de hele straat meedoen. Helpen de maatregelen niet, zoek dan een erkend bedrijf. Een goed bedrijf begint volgens Radar bij preventie en zet vallen op de juiste plek. Utrecht verwijst daarvoor naar de lijst van de Nederlandse Vereniging van Plaagdiermanagement en het Platform plaagdierbeheersing.