Herfstsfeer op het terras: deze tuinplanten rekken het buitenleven

September is in de tuin een tussenmaand. De zomerbloeiers zijn moe, de zon staat lager, maar het is vaak nog prima weer om buiten te zitten. Vorige week zetten we de klussen op een rij die nu nog moeten; dit stuk gaat over het leukere deel: planten kiezen die het terras of balkon nog weken sfeer geven. Groen Vandaag schreef er afgelopen zaterdag een stuk over, met een simpele boodschap: haal niet de zomer terug, maar haal het mooiste van de herfst naar buiten. Wij zetten de planten op een rij die dat kunnen én die de winter doorkomen, want een pot die je in november weer weggooit is zonde van het geld en de plant.

Acht planten die nu kleur geven

1. Winterviolen

Een paar potten violen bij de voordeur maken meteen verschil, zegt Groen Vandaag, en dat klopt. Kies de winterharde variant (viola cornuta of viola hiemalis op het etiket) en niet de grootbloemige zomerviool. Winterviolen bloeien door tot de eerste strenge vorst, hangen daarna even slap en komen in februari gewoon terug. Voor een balkon is dit de goedkoopste kleur die er is.

2. Bolchrysant

De klassieke herfstbol op de tuintafel, in okergeel, koper of dieprood. Eerlijk is eerlijk: de meeste bolchrysanten uit het tuincentrum zijn gekweekt als seizoensplant en overleven de winter in een pot zelden. Zie hem dus als een boeket dat zes weken meegaat. Wil je een chrysant die blijft, zoek dan een tuinchrysant (Chrysanthemum indicum) voor in de border.

3. Herfstaster

Paars, lila of wit, en een magneet voor de laatste bijen en vlinders. Asters zijn vaste planten en volledig winterhard. In een grote pot kunnen ze jaren mee, na de bloei knip je ze terug en in het voorjaar lopen ze opnieuw uit. Een kale hoek van het terras is met één aster ineens een plek.

4. Struikheide

Calluna blijft lang mooi en vraagt weinig aandacht, en dat is precies waarom hij bij de meeste mensen wél lukt. Koop de knopbloeiers (op het label staat vaak Garden Girls of Beauty Ladies): die houden hun kleur tot in december omdat de knoppen niet opengaan en dus niet verkleuren. Struikheide is winterhard, wil zure potgrond en mag nooit uitdrogen. Zet hem in een schaal met een paar siergrassen en je hebt je herfstbak.

5. Purperklokje

Heuchera geeft geen bloemkleur maar bladkleur: roestbruin, paars, karamel, bijna zwart. Het blad blijft de hele winter zitten, waardoor een pot met purperklokje er in januari nog net zo uitziet als nu. Winterhard, schaduw is geen probleem, en hij combineert met alles op deze lijst.

6. Herfstanemoon

Hoge, luchtige stelen met roze of witte bloemen die bij het minste zuchtje bewegen. Groen Vandaag noemt ze om die reden: ze brengen lucht en beweging in een verder statisch hoekje. Het is een winterharde vaste plant die in een pot wat beschutting wil; in de border wordt hij na een paar jaar een flinke pol. Bloeit tot in oktober.

7. Siergrassen

Lampenpoetsersgras, vedergras of zegge: siergrassen maken elke pot minder braaf en vangen het lage septemberlicht prachtig. De meeste zijn winterhard, met één belangrijke regel: knip ze in de herfst niet af. De bruine pluimen beschermen het hart van de plant tegen vorst en zien er in de rijp mooier uit dan welke bloem ook. Snoeien doe je pas in maart.

8. Hemelsleutel

Sedum is de taaiste plant van dit rijtje. Vlezig blad, roze bloemschermen die in de herfst verkleuren naar roestrood, en een plant die droogte, vorst en verwaarlozing verdraagt. Laat de uitgebloeide schermen de hele winter staan; ze houden een kapje sneeuw vast en de vogels vinden er zaad. Winterhard tot diep onder nul.

Zo zet je ze neer

Alles op deze lijst is nu bij het tuincentrum te koop, en vaak ook bij de bouwmarkt of een kwekerij in de buurt. Veel meer dan de planten heb je niet nodig: een pot met een gat in de bodem, een laagje potscherven of kleikorrels tegen natte voeten, gewone potgrond (voor struikheide zure potgrond of heidegrond) en eventueel een potvoetje zodat het water in de winter weg kan. Natte wortels in de vorst is de belangrijkste reden dat winterharde planten in een pot toch doodgaan; niet de kou zelf.

Werk met een paar grote potten in plaats van veel kleine. Een grote pot houdt vocht en warmte beter vast en oogt rustiger. Zet in elke pot één hoge plant (aster, anemoon, siergras), één vuller (heide, sedum, purperklokje) en één hanger of laagblijver (violen). Warme tinten bij elkaar houden, okergeel, koper en dieprood, en het paars van de aster of heide als contrast: dat is de kleurenkaart die Groen Vandaag aanraadt en die in het zachte septemberlicht inderdaad het best werkt.

Waarom september de plantmaand is

Veel mensen wachten met planten tot het voorjaar, maar september is er minstens zo geschikt voor, schrijft Groen Vandaag. De grond is nog warm, het weer is vriendelijk en nieuwe planten kunnen goed wortelen voordat de winter begint. Dat geldt voor potten net zo goed als voor de border. Wie nu een aster, sedum of heide zet, heeft volgend jaar een plant die er al staat in plaats van eentje die nog moet beginnen. Combineer het met een laag bollen onderin dezelfde pot en het terras heeft in maart alweer kleur voordat je er zelf aan denkt.

Onze eigen regel na jaren potten vullen: koop minder, koop groter, en koop winterhard. Een terras met drie goed gevulde potten die in januari nog leven, geeft meer rust dan tien bakjes seizoenskleur die je na de eerste nachtvorst in de gft-bak schuift.