Tuinklussen voor eind oktober: wat je nu doet voor een gezonde tuin

Eind oktober voelt de tuin als iets wat af moet. Blad op het gras, slappe stengels in de border, potten die nog buiten staan. De neiging is om alles netjes op te ruimen voor de winter. Voor een tuin waar ook egels, vlinders en wilde bijen iets aan hebben, werkt het bijna andersom. Je ruimt weinig op, je plant wat nog kan en je beschermt wat niet tegen natte kou kan.

Gardeners’ World zette op 23 oktober vijftien klusjes voor week 44 op een rij. Wij hebben ze anders gegroepeerd, naar wat je laat staan, wat je nu de grond in zet en wat je afdekt of binnenhaalt. Dan zie je in één oogopslag dat de helft van het werk bestaat uit niets doen.

Wat je laat staan

Dit is het belangrijkste rijtje, juist omdat het tegen je opruimgevoel in gaat.

• Klimop. Laat de snoeischaar liggen. De late bloemen zijn volgens Gardeners’ World een van de laatste nectarbronnen voor insecten die dit jaar nog vliegen, de bessen zijn wintervoer voor vogels en de dichte begroeiing is beschutting. Het IVN in Arnhem noemt klimop en hulst ook als winterslaapplek van de citroenvlinder.
• Uitgebloeide planten. De meeste vlinders overwinteren als ei, rups of pop, verstopt tussen gras of in de strooisellaag. In de vlindertuin van het IVN ruimen ze daarom niet alles op en laten ze hier en daar plantenresten staan of liggen. Dat kan in je eigen border ook.
• Vlinderpoppen in de grond. Graaf je tijdens het planten een pop op, vaak van een nachtvlinder zoals de ligusterpijlstaart, leg hem dan voorzichtig terug op dezelfde plek.
• Blad onder struiken en in de border. Wat daar ligt, is dekking en voedsel voor bodemleven. Wat er uit onderzoek bekend is over het nut, staat in ons stuk over bladeren laten liggen in de tuin.
• De mahonie. Niet snoeien. Zowel winterbloeiende als voorjaarsbloeiende soorten vormen nu hun bloemknoppen, en die knip je er anders af. Wacht tot na de bloei.

Ook bij onkruid geldt vooral rust. Gardeners’ World raadt aan jonge zaailingen die door de late warmte nog opkomen weg te halen terwijl ze klein zijn, maar de bodem verder zoveel mogelijk met rust te laten en niet te veel te schoffelen.

Wat je nu nog plant

• Knoflook. Tenen die nu de grond in gaan, maken voor de winter wortels en groeien in het voorjaar door, met een oogst aan het begin van de zomer. Hoe diep en op welke afstand, lees je in ons stuk over knoflook planten in de herfst.
• Nieskruid. Helleborus geeft bloemen midden in de winter. Helleborus niger en orientalis zijn de bekende soorten, Helleborus argutifolius heeft limoengroene bloemen.
• Delen van kruiden. Zijn bieslook, citroenmelisse of marjolein uitgegroeid tot flinke pollen, haal ze dan uit de grond, verdeel ze en plant de stukken terug. Wat over is, kun je weggeven.
• Winterstekken. Vanaf nu kun je stekken nemen van rijpe takken van veel bomen en struiken.

Wat je afdekt of binnenhaalt

Kou is voor veel planten en dieren het probleem niet. Nattigheid wel, en plotselinge warmte ook.

• Het bijenhotel. Vocht kan tot schimmel leiden die overwinterende bijen schaadt. Haal het hotel voorzichtig van de muur en zet het droog in een onverwarmde schuur. Niet in huis, want door de warmte kunnen de bijen te vroeg wakker worden. Eind februari hang je het weer op.
• Alpine planten in potten. Huislook en andere rotsplanten verdragen de combinatie van kou en veel regen slecht. Zet ze op een overdekte plek.
• Potplanten die vorst slecht verdragen. Wat je nu al kunt voorbereiden voor de eerste koude nachten, staat in ons stuk over de eerste nachtvorst.

Waar opruimen wel helpt

Er zijn een paar plekken waar netjes werken echt iets oplevert.

• Rozenblad met sterroetdauw. Had je rozen dit jaar zwarte vlekken op het blad, raap het gevallen blad dan op en gooi het weg. Niet op de composthoop, want dan overwintert de schimmel en komt hij volgend jaar terug.
• De eigen aardappeloogst. Kijk de voorraad regelmatig na en haal rottende exemplaren er meteen uit. Jute zakken ademen beter dan plastic.
• Glas van kas of koude bak. Herfstlicht is schaars. Schone ruiten laten meer licht door, en dat geldt ook voor de ramen bij je kamerplanten.
• Paden. Knip terug wat over het pad hangt, zodat je de tuin in de winter nog veilig door kunt.

Binnen vragen de kamerplanten nu ook aandacht. De verwarming maakt de lucht droog, en planten die daar gevoelig voor zijn, knappen op van wat extra vocht.

Wie de lijst zo bekijkt, ziet dat een natuurlijke tuin in de herfst vooral om keuzes gaat. Een stapel takken in een hoek of een laag blad onder de heg is geen achterstallig werk. Het is onderdak voor wat je tuin in het voorjaar nodig heeft. En wie een egel wil helpen, vindt in ons stappenplan voor een egelhuis een klus die precies in deze weken past.