Mulchen in de herfst: zinvol voor je tuin of zonde van je geld?
Wat een mulchlaag in de herfst en winter doet voor bodemleven en vocht, waarom gratis blad vaak beter werkt dan gekochte schors en wanneer mulchen niet helpt.
In het tuincentrum liggen de zakken boomschors en cacaodoppen nu vooraan. Mulchen in de herfst, dat klinkt als iets wat je hoort te doen. Het antwoord op de vraag of het zin heeft, is ja. Maar het antwoord op de vraag of je er geld aan moet uitgeven, is meestal nee. Het beste herfstmulch valt namelijk gratis uit je eigen bomen.
Mulchen betekent kale grond bedekken met een laag organisch materiaal. Hoe dat werkt tegen onkruid en welke laagdikte je dan kiest, lees je in ons stuk over mulchen tegen onkruid. Dit stuk gaat over iets anders, over wat een mulchlaag in de winter doet en wanneer je hem in de herfst beter kunt overslaan.
Wat een laag in de winter doet
In de herfst en winter heeft mulch een andere taak dan in het voorjaar. Onkruid kiemt nauwelijks, dus daar gaat het niet om. Het gaat om de bodem zelf. Kale grond slaat dicht door regen, spoelt uit en bevriest sneller. Een laag organisch materiaal vangt de regen op, houdt de bovenlaag luchtig en geeft het bodemleven iets te eten.
De gemeente Rotterdam laat zien hoe dat werkt. In een praktijkvoorbeeld bij de VNG beschrijft de gemeente hoe ze afgevallen blad opzuigt, versnippert en in één werkgang over gazons en plantvakken verspreidt. Onder die laag gedijen wormen en pissebedden, en ook bacteriën en schimmels. Er komt meer humus in de grond, wormen graven gangen die water afvoeren en de grond wordt vochthoudend en luchtig. In droge periodes bleef het gras daar groener.
Ook uit de landbouw komen aanwijzingen. De Bodemkundige Dienst van België werkte bij proeven in Limburg in het najaar houtsnippers door de bovenlaag van akkers. Die verbeterden de structuur, het water zakte sneller weg en bij een andere proef hielden de snippers ook beter regenwater vast tijdens droogte. Dat ging om akkers en ingewerkte snippers, niet om een border, maar het mechanisme is hetzelfde. Organisch materiaal maakt de grond sponziger.
Gratis of gekocht, wat het verschil maakt
| Materiaal | Wat het in de herfst doet | Waar je het vandaan haalt | Let op |
|---|---|---|---|
| Afgevallen blad | Breekt in een paar maanden af, voedt het bodemleven direct, biedt onderdak aan insecten | Je eigen tuin of de straat | Versnipperd blad blijft beter liggen en verstikt minder |
| Compost | Voedt het meest, werkt als bodemverbeteraar | Je eigen composthoop of de milieustraat van veel gemeenten | Een dunne laag is genoeg |
| Houtsnippers | Breken langzaam af, houden de laag jaren op zijn plek | Snoeiafval of gekocht | Leggen tijdelijk stikstof vast |
| Boomschors | Vooral een nette, blijvende afdekking | Gekocht | Voedt de bodem weinig op korte termijn |
Die stikstof bij houtsnippers verdient uitleg. Hout bevat veel koolstof en weinig stikstof. Bodemleven dat het hout afbreekt, haalt de stikstof die het daarvoor nodig heeft uit de grond. In de Belgische proeven zat er in het voorjaar op de stroken met houtsnippers iets minder stikstof in de bodem, al waren de verschillen niet significant. In het najaar is dat geen nadeel, er groeit dan weinig. Voor een moestuin waar je in het voorjaar wilt zaaien, is blad of compost de betere keuze.
Wanneer het niet helpt
- Op het gazon. Een dikke natte laag hele bladeren laat gras vergelen. Versnipperd blad in een dun laagje kan wel, zoals Rotterdam doet. Hele bladeren hark je de border in.
- Rond mediterrane planten. Lavendel en rotsplanten houden niet van vocht om hun voet. Daar werkt grind beter dan organisch materiaal.
- Tegen stammen en plantvoeten. Houd een paar centimeter vrij, anders kan de bast gaan rotten.
- Bij veel slakken. Een vochtige laag is een schuilplek. Grovere snippers zijn dan minder aantrekkelijk dan fijn blad.
- Als vervanging van planten. Een laag schors op kale grond is netjes, maar een tuin met vaste planten en bodembedekkers doet hetzelfde werk en levert meer leven op.
Dus geld uitgeven of niet?
Voor de bodem in de winter is gekochte schors zelden nodig. Afgevallen blad doet het werk beter, het breekt sneller af en het kost niets. Wie geen bomen heeft, kan bij de buren of de gemeente vaak terecht voor blad of compost. Schors en snippers zijn vooral een keuze voor plekken waar je jarenlang een nette, vaste laag wilt, zoals paden of onder een heg die je niet bewerkt.
Het blad op de juiste plek laten liggen, levert daarbij ook iets op voor de dieren in je tuin. In het voorjaar komen er uit opgeruimde plekken merkbaar minder insecten en spinnen tevoorschijn, zo bleek uit een Amerikaanse studie. Wat die precies vond, staat in ons stuk over bladeren in je tuin laten liggen. Mulchen in de herfst is dan eigenlijk niets anders dan de natuur niet in de weg zitten.
