Eerste nachtvorst eind oktober: zo bescherm je nu je tuin en potplanten
Officiële nachtvorst komt eind oktober in beeld. Waarom je potten de vorst eerder voelen dan de weerapp meldt, en per plant wat naar binnen moet en wat kan blijven.
De eerste echte nachtvorst van dit najaar komt in zicht. Het KNMI verwacht van 18 tot en met 25 oktober rustig herfstweer, met temperaturen die later mogelijk iets onder normaal uitkomen. Daarmee komt officiële nachtvorst in beeld, schreef Duurzaam Nieuws op 13 oktober. Gemiddeld valt de eerste officiële vorst rond 21 oktober. Vorig jaar liet hij lang op zich wachten, tot 16 november.
Voor wie planten in de tuin of op het balkon heeft, is dat het sein om rond te lopen en per plant te beslissen. Niet alles hoeft naar binnen, en een deel van je planten heeft de eerste vorst eigenlijk al gehad. Dat klinkt vreemd, maar het zit in hoe vorst gemeten wordt.
Het weerbericht meet op anderhalve meter
Officiële nachtvorst betekent dat het op anderhalve meter hoogte onder nul is geweest. Dat is de hoogte van de thermometer waar je weerapp zijn cijfer vandaan haalt. Grondvorst wordt gemeten op 10 centimeter boven het oppervlak, en daar is het op een heldere nacht flink kouder. De grond verliest dan snel zijn warmte, terwijl de lucht erboven nog boven nul blijft. Dat is waarom je ’s ochtends rijp op het gras kunt zien terwijl de weerapp geen vorst meldde.
Die grondvorst is er dit jaar al geweest, op 25 september. Voor het officiële lijstje telt hij niet mee, maar voor een plant die laag staat telt hij wel. Volgens Duurzaam Nieuws valt de eerste grondvorst in het huidige klimaat gemiddeld rond 28 september, ongeveer een week later dan in de periode 1971 tot 2000.
Ook bewolking maakt uit. Op een heldere nacht ontsnapt warmte makkelijk, wolken remmen dat af. Voor vrijdag 16 oktober verwacht het KNMI meer bewolking en kans op regen. Of de nachten daarna koud genoeg worden voor vorst, is nog niet te zeggen.
Voor je tuin betekent dit iets heel praktisch. Kijk niet alleen naar het getal in de app, maar ook naar hoe hoog je plant staat. Een pot op de tegels, een stekje op de vensterbank van de schuur en de bladeren van je moestuin zitten in de koude laag vlak boven de grond. Een olijfboom van anderhalve meter niet.
Wat doe je met welke plant
We zetten de planten waar we de afgelopen weken over schreven naast elkaar, met de grens die daarbij hoorde. Het gaat om volwassen, gezonde planten. Een jonge plant of een plant in een kleine pot zit altijd aan de voorzichtige kant.
| Plant | Wat hij aankan | Wat je nu doet |
|---|---|---|
| Geranium (pelargonium) | niet winterhard | voor de eerste nachtvorst naar een lichte, vorstvrije plek, of stekken nemen |
| Jonge en niet winterharde kuipplanten | geen vorst | naar binnen voor de eerste nachtvorst |
| Citrus en oleander | tot ongeveer min 5 graden | buiten laten, tegen de gevel en met vliesdoek bij een koude nacht |
| Olijf, vijg en laurier | tot ongeveer min 10 graden | gewoon buiten laten staan |
| Hortensia in een pot | de pot bevriest sneller dan de plant | pot inpakken en optillen, oude bloemen laten zitten |
| Dahlia | knollen kunnen niet tegen vorst | wachten tot de eerste vorst het loof zwart kleurt, dan rooien |
Naar binnen, voor de eerste nacht onder nul
Geraniums zijn eigenlijk pelargoniums, en die zijn niet winterhard. Haal ze naar een lichte plek die vorstvrij blijft, zoals een koele kamer of een trapopgang. Wil je niet de hele plant binnen hebben, neem dan stekken. Hoe dat gaat, staat in ons stuk over geraniums stekken in oktober.
Voor jonge en niet winterharde kuipplanten noemt de Nederlandse Kuipplantenvereniging 15 oktober als het moment om op nachtvorst te gaan letten. Die zet je binnen voor het eerst gaat vriezen. Een warme woonkamer is daarbij niet de beste plek. Koel en licht werkt beter, zoals een onverwarmde serre of een lichte garage.
Laten staan, maar wel voorbereiden
De grootste fout in deze weken is te vroeg alles naar binnen slepen. Een olijfboom kan doorgaans tot ongeveer min 10 graden aan, net als vijg en laurier. Een olijf die plotseling van een zonnig terras naar een donkere schuur verhuist, kan juist een deel van zijn blad verliezen. Wanneer welke kuipplant echt naar binnen moet, lees je in ons stuk over kuipplanten binnenhalen.
Citrus en oleander kunnen tot ongeveer min 5 graden. Die laat je nog buiten staan, maar schuif ze tegen de gevel en houd een vliesdoek klaar. Til zware potten op potvoetjes, zodat ze niet op de koude tegels staan. Dat is precies die laag waar de grondvorst zit.
Bij een hortensia in een pot zit het risico in de grond, niet in de takken. Weinig aarde bevriest snel, en dan raken de wortels beschadigd. Pak de pot in met jute of noppenfolie en vul de ruimte op met droog blad. De bruine bloemhoofden laat je zitten, want ze beschermen de knoppen voor volgend jaar.
Dahlia’s zijn de uitzondering waar je de vorst juist afwacht. Het teken om te rooien is het loof dat na een nachtje vorst zwart en slap is. Wacht je liever niet, dan kun je eerder rooien, maar de knollen worden steviger naarmate de plant langer groeit.
En de moestuin
Wortels kunnen in de grond blijven zitten zolang het niet hard vriest, dus die haal je gewoon per keer. Wintersla en spinazie geven onder vliesdoek of een kweekklok misschien nog een kleine oogst. Lege bedden kun je het best afdekken met bladeren of compost, zodat er geen kale grond de winter in gaat.
Wat je nodig hebt
- vliesdoek (winterhoes) voor koude nachten
- potvoetjes of een paar stenen
- jute of noppenfolie en droog blad voor potten
- een min-max-thermometer, het liefst laag bij de grond
Dat alles vind je bij het tuincentrum of de bouwmarkt. Die thermometer is wat ons betreft de slimste aanschaf. Hang hem op de hoogte van je potten, niet op ooghoogte. Dan zie je zelf wat het weerbericht niet meet, en weet je de ochtend erna precies welke planten de nacht kouder hadden dan de app je vertelde.
