Egelhuis maken in negen stappen: zo help je egels de winter door

Egels hebben het niet makkelijk. Bij de Egeltelling van dit jaar werden er minder geteld dan het jaar ervoor, zoals we in september schreven over de uitslag van de Egeltelling 2026. Een van de dingen die ze in een moderne tuin missen, is een droge, rustige plek om te overwinteren. Wie handig is met een zaag, kan daar zelf iets aan doen. En dat moet dan wel nu, want egels zoeken in deze weken hun winteradres.

Gardeners’ World publiceerde op 20 oktober een stappenplan op basis van het ontwerp van Egelbescherming Nederland. Wij zetten de stappen op een rij, maar kijken ook naar iets wat in de meeste bouwinstructies ontbreekt. Wanneer is een egelhuis eigenlijk een slecht idee?

Waarom egels een huis nodig hebben

Van oktober tot mei zoekt een egel een droge, beschutte plek voor zijn nest. Van nature is dat een rommelig hoekje onder een heg, een struik of een stapel takken. In aangeharkte tuinen zijn die plekken zeldzaam geworden. Egels wijken dan uit naar houtstapels en composthopen, en daar lopen ze gevaar als je in de winter met een riek of schep aan de slag gaat.

Een goed egelhuis vangt dat op. Het woord goed is daarbij belangrijk. Egelbescherming Nederland deed drie jaar onderzoek naar wat een slaaphuis nodig heeft, en uit dat werk kwam het ontwerp HedgyHome 1.0. De organisatie zegt op haar site ronduit dat ze liever géén egelslaaphuis ziet dan een onveilig exemplaar. Een vochtig of slecht geventileerd huisje kan een egel die er maanden in ligt meer schade doen dan een natuurlijke schuilplek.

Wat je nodig hebt

Het ontwerp gebruikt onbehandeld douglashout voor wanden, bodem en tunnel, omdat dat vocht goed reguleert. Voor het dak gebruik je onbehandeld hardhout met een laag dakleer erop. Verder heb je roestvrije of gecoate buitenschroeven nodig, een paar latten voor het binnenframe en de dakrand, wat oude kranten en een flinke zak kurkdroge herfstbladeren. De volledige maten staan in de gratis bouwtekening van Egelbescherming Nederland. Print die uit voordat je naar de bouwmarkt gaat.

Het egelhuis in negen stappen

1. Kies de plek. Uit de zon, beschut door overhangende takken of lage beplanting, en met de ingang zo dat een egel hem langs een schutting of heg makkelijk vindt. Graaf zo nodig wat ruimte vrij voor de opening.
2. Zaag bodem en wanden. Begin met de bodem en zet de wanden ertegenaan. Houd binnenin minimaal 40 centimeter lengte, 50 centimeter breedte en 40 centimeter hoogte aan. De opening wordt minimaal 13 bij 13 centimeter.
3. Maak ventilatieopeningen. Bovenin de voor- en achterwand komt een smalle sleuf van minimaal anderhalve centimeter hoog.
4. Schroef alles vast. Het moet een stevig geheel worden zonder uitstekende schroefpunten.
5. Bouw een afneembaar dak. Laat het rondom ruim overstekken zodat regen ervan afloopt, en zet het dakleer erop vast.
6. Maak de tunnel. De tunnel voor de ingang maak je van steigerhout. Omdat er straks pootjes onder komen, hoeft de opening maar 10,8 centimeter hoog te worden.
7. Zorg voor afwatering. Boor vier gaten in de bodem en zet het huis op pootjes, zodat de bodem niet nat wordt.
8. Schuur alles glad. Splinters en scherpe randen kunnen een egel verwonden.
9. Vul het huis. Leg kranten op de bodem en vul het tot de helft met droge, dorre bladeren. De egel bouwt daar zelf zijn nest van.

Waar je het huis zet, en waar niet

De plek doet minstens zoveel als de bouw. Kies een hoek waar niet steeds mensen of honden langs lopen, want een egel die wordt opgeschrikt, verlaat zijn nest soms halverwege de winter. Dat kost hem energie die hij niet heeft.

Kijk ook of een egel je tuin wel in kan. Een huis in een tuin met dichte schuttingen rondom wordt nooit gevonden. Gardeners’ World noemt een doorgang onder heg of schutting van minimaal 13 bij 13 centimeter, ruim genoeg voor een drachtig vrouwtje. Een gat in de schutting naar de buren is daarmee net zo belangrijk als het huis zelf.

En laat het huis tijdens de winter met rust. Niet even kijken of er iemand in ligt, niet het dak eraf. Pas in april of mei, als het huis verlaten is, maak je het schoon, controleer je het op vocht en schade, en vul je het opnieuw met verse bladeren. Egels maken elk jaar een nieuw nest.

Geen tijd om te bouwen?

Dan kun je egels ook helpen zonder zaag. Het advies van Egelbescherming komt erop neer dat een natuurlijke schuilplek beter is dan een huisje dat niet deugt. Een flinke takkenhoop met bladeren in een rustige hoek, een stuk heg waar je dit najaar niet onder harkt, of een border waar het blad blijft liggen, doen hetzelfde werk. Waarom dat blad ook voor de rest van je tuin goed is, lees je in ons stuk over bladeren in de tuin laten liggen.

Koop je liever een kant-en-klaar huis, let dan op het ontwerp. Het woord egelhuis op de verpakking zegt volgens Egelbescherming niets over de veiligheid. Kijk of het van onbehandeld hout is, goed geventileerd, met een tunnel en op pootjes. Het HedgyHome-ontwerp wordt ook door een paar kleine makers gebouwd.

Wij vinden dat laatste advies eigenlijk het waardevolste uit het hele verhaal. Een egelhuis is een mooi project voor een zaterdag, maar de rommelhoek die je gewoon laat liggen, helpt evengoed. Wie allebei doet, geeft een egel de meeste keus.

Vind je in de herfst overdag een egel die rondscharrelt of erg klein is, dan kan er iets mis zijn. Bel dan een egelopvang. Geef nooit melk, daar worden egels ziek van.