Zonnehoed na de bloei: nu terugknippen of laten staan voor vogels en insecten
Knip je de zonnehoed in het najaar af of laat je hem staan? Waarom de zaadhoofden goud waard zijn voor putters en insecten, en wanneer je in het voorjaar wel knipt.
De zonnehoed is uitgebloeid. Waar in augustus nog roze of gele bloemen stonden, staan nu donkere, stekelige knoppen op kale stelen. Het ziet er niet meer zo fris uit, en de snoeischaar ligt klaar. Het Amerikaanse tuinplatform The Spruce zette de vraag deze week opnieuw op een rij, onder de titel wanneer je coneflowers terugknipt. Ons antwoord is kort. Laat ze staan tot het eind van de winter. Hieronder lees je waarom, en in welke gevallen je toch beter nu knipt.
Welke zonnehoed staat er in je tuin
In Nederland heten twee verschillende planten zonnehoed. De rode zonnehoed (Echinacea) heeft roze tot paarse bloemen met een bol, oranjebruin hart dat een beetje prikt. De gele zonnehoed (Rudbeckia) bloeit geel met een zwart of donkerbruin hart. Voor de vraag of je nu knipt, maakt het weinig uit. Beide vormen na de bloei stevige zaadhoofden op stijve stelen, en beide zijn winterharde vaste planten die in het voorjaar opnieuw uit de grond komen.
Dat laatste is belangrijk. Wat je nu ziet verdorren, is alleen het bovengrondse deel. De wortels leven gewoon door. Knippen of niet knippen maakt voor de plant zelf dus weinig verschil. Het maakt wel verschil voor alles wat er in de winter in en rond die stelen leeft.
Waarom laten staan meestal de betere keuze is
De zaadhoofden van een zonnehoed zijn voer. Vogelbescherming raadt in haar tips voor een tuin voor putters aan om uitgebloeide bloemen te laten staan, omdat putters verzot zijn op de zaden uit verdroogde bloemresten. Putters, ook wel distelvinken genoemd, trekken in de winter in groepjes rond op zoek naar precies zulke zaden. Ook mezen en mussen pikken er graag uit. Een rij zonnehoeden die blijft staan, is in december een voedertafel die je niet hoeft bij te vullen.
Voor insecten geldt iets vergelijkbaars. Tussen de dorre stelen, in de oude bladeren aan de voet en in de strooisellaag eronder overwinteren allerlei kleine beestjes. Wie in het najaar alles kaal knipt en opruimt, gooit die schuilplekken bij het groenafval. Het is dezelfde gedachte als bij bladeren laten liggen, waar we eerder over schreven in wat een studie over bladeren in de tuin laat zien. Een tuin die er in de winter wat rommelig uitziet, is vaak een tuin waarin in het voorjaar meer leeft.
En eerlijk gezegd vinden wij uitgebloeide zonnehoeden gewoon mooi. Met een laagje rijp of een druppel dauw op de zaadbollen hebben ze in januari meer karakter dan een kaal stuk aarde. Dat is geen argument voor de vogels, maar wel een reden om er zonder schuldgevoel van af te blijven.
Nu knippen of laten staan, zo beslis je
| Situatie | Advies | Waarom |
|---|---|---|
| Gezonde planten met stevige zaadhoofden | Laten staan tot eind februari of maart | Voer voor vogels en beschutting voor insecten |
| Stelen die omvallen en over paden hangen | Alleen die stelen nu inkorten | Veiligheid en toegankelijkheid gaan voor |
| Blad met schimmel of vlekken | Aangetast blad nu weghalen | Zo overwintert de ziekte minder makkelijk |
| Je wilt geen zaailingen in de border | Zaadhoofden na de bloei afknippen | Zonnehoeden kunnen zich uitzaaien |
| Pot op een balkon of terras | Laten staan, pot beschut zetten | Ook op een balkon komen vogels op zaad af |
De meest gehoorde reden om toch te knippen is netheid. Daar is niets mis mee in een voortuin die er strak uit moet zien. Een middenweg werkt ook. Knip de slapste stelen weg en laat een groepje van de stevigste staan, bij voorkeur achter in de border waar het minder opvalt.
Wanneer en hoe je in het voorjaar terugknipt
Het beste moment komt aan het eind van de winter, zodra je onderaan de plant het eerste nieuwe blad ziet verschijnen. Meestal is dat tussen eind februari en begin april, afhankelijk van het weer. Dan zijn de zaden op, zijn de ergste vorstnachten voorbij en is er nog niets nieuws om te beschadigen.
- Kijk eerst waar het jonge blad aan de voet zit, zodat je er niet in knipt.
- Knip de oude stelen af tot net boven de grond of net boven het nieuwe blad, met een scherpe, schone snoeischaar.
- Laat de afgeknipte stelen nog een paar weken als losse bundel in een hoek van de tuin liggen. Zo kunnen insecten die erin overwinterden er alsnog uit.
- Haal oud blad dat slijmerig of beschimmeld is weg, en laat gezond blad als bodembedekker liggen.
- Geef de plant een dun laagje compost rond de voet, niet tegen de nieuwe scheuten aan.
Heb je toch al in het najaar alles afgeknipt, dan is er niets verloren. De plant komt gewoon terug. Laat het volgend jaar dan eens een deel staan en kijk wie er in de winter op afkomt.
Wat je nodig hebt
- Een scherpe snoeischaar, schoongemaakt met wat spiritus
- Tuinhandschoenen, want de zaadhoofden van de rode zonnehoed prikken
- Een stuk touw om afgeknipte stelen als bundel weg te leggen
- Een emmer compost voor het voorjaar
Snoeischaren, handschoenen en compost vind je bij elk tuincentrum en elke bouwmarkt met een tuinafdeling. Wil je er zonnehoeden bij zetten, let dan op planten die zonder bestrijdingsmiddelen zijn gekweekt. Hoe je die herkent, lees je in gifvrije tuinplanten kopen.
De rest van de border in de herfst
De zonnehoed staat niet alleen. Ook andere vaste planten met stevige zaadhoofden, zoals zonnebloemen, kaardebollen, asters en siergrassen, kun je de winter over laten staan. Planten die slap en papperig worden, zoals hosta’s, ruim je wel op. Hoe dat per plant werkt, lees je in hosta’s in de herfst. En wie nu nog iets wil doen voor bijen en hommels, vindt ideeën in zeven dingen die bijen en hommels nu echt helpen.
