Koolmonoxidemelder kiezen nu het stookseizoen begint
Welke koolmonoxidemelder je nodig hebt, waar hij volgens de brandweer moet hangen en hoe lang hij meegaat. Praktische uitleg voor het begin van het stookseizoen.
De verwarming gaat deze week bij veel mensen voor het eerst weer aan, en in schuren en tuinhuizen komt de kachel terug uit de zomerstand. Precies dan wordt koolmonoxide van een abstract risico iets huiselijks. Brandweer Nederland noemt het gas de sluipmoordenaar, en dat is geen stijlfiguur. Je ziet en ruikt het niet, en de eerste klachten (hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid) lijken sprekend op beginnende griep.
De cijfers van de brandweer zijn klein en tegelijk ongemakkelijk. Gemiddeld overlijden in Nederland vijf tot tien mensen per jaar aan een koolmonoxidevergiftiging en belanden er honderden in het ziekenhuis. De Onderzoeksraad schat dat het werkelijke aantal slachtoffers drie tot vijf keer zo groot is, simpelweg omdat de vergiftiging vaak niet als zodanig wordt herkend. Een melder is daarmee het goedkoopste stukje veiligheid dat je in huis kunt hangen.
Wat een melder wel doet en wat hij niet doet
Een koolmonoxidemelder meet het gas in de lucht en gaat af voordat jij iets merkt. Wat hij niet doet, is de oorzaak wegnemen. De brandweer zet daarom drie dingen naast elkaar, en ze staan bewust in die volgorde. Ventileer het hele jaar door, dus laat dag en nacht een rooster open of een raam op een kier. Laat je cv-ketel, geiser of kachel minstens eens per jaar nakijken door een gecertificeerd vakman. En hang dan pas die melder op.
Dat onderhoud is sinds 1 april 2023 ook geregeld. Aan gasverbrandingsinstallaties mogen alleen nog gecertificeerde installatiebedrijven werken, herkenbaar aan het CO-vrij logo en terug te vinden in het Register Gasverbrandingsinstallaties. Woon je in een portiekwoning of appartement met een gedeelde rookgasafvoer, dan moet de vereniging van eigenaren of de verhuurder daarvoor zo’n bedrijf inschakelen. Dat is het soort ding dat je in september nog kunt agenderen en in januari niet meer.
Stook je op hout, dan hoort een schone schoorsteen in hetzelfde rijtje. Wij schreven eerder over goed gedroogd haardhout, en nat hout is precies de combinatie waarbij onvolledige verbranding op de loer ligt.
Waar je op let als je er een koopt
Er is één ding dat op de verpakking moet staan en dat de rest van de keuze bijna overbodig maakt, en dat is de norm NEN-EN 50291. Staat die er niet, dan leg je hem terug. Verder adviseert de brandweer een melder die vijf tot tien jaar meegaat, en de Consumentenbond houdt een lijst bij van melders die de test doorstaan.
Die norm is ook de reden om buitenlandse testlijstjes met een korrel zout te nemen. The Spruce heeft een overzicht van koolmonoxidemelders online staan, maar dat is een selectie voor de Amerikaanse markt, waar met een andere norm en een ander stopcontact wordt gewerkt. Een melder die daar bovenaan staat, hoeft hier niet eens verkrijgbaar te zijn.
Dan de combimelder, de melder die rook en koolmonoxide in één behuizing detecteert. Die klinkt aantrekkelijk omdat je één ding aan het plafond hangt in plaats van twee, maar de brandweer adviseert hem alleen in de ruimte waar ook echt een verbrandingstoestel staat. De reden is natuurkunde. Rook is warm en stijgt, dus een rookmelder hoort aan het plafond. Koolmonoxide is vrijwel even zwaar als lucht en mengt zich er gelijkmatig mee, dus die hoort ergens anders. Alleen in de ruimte met het toestel vallen die twee hoogtes samen, omdat de warme lucht van het toestel het gas daar toch omhoog voert. In elke andere kamer koop je gewoon twee losse melders.
Waar hij hangt, en waar juist niet
In de ruimte met het verbrandingstoestel hangt de melder aan het plafond, op een horizontale afstand van één tot drie meter van de bron, centraal in de ruimte en minstens dertig centimeter van de muren. Niet naast een luchtinlaat of luchtuitlaat, en niet tegen andere objecten aan het plafond. Heb je een schuin plafond, dan houd je diezelfde één tot drie meter aan en bevestig je hem gewoon aan het schuine deel.
In kamers zonder verbrandingstoestel verandert het advies volledig. Daar hangt de melder op ademhoogte, dus in een slaapkamer op de hoogte waarop je ligt te slapen en in een woonkamer op zit- of loophoogte. Ook hier geldt dat hij niet naast een ventilatierooster mag zitten en niet achter gordijnen of een kast mag verdwijnen. En nooit direct boven een kooktoestel, want dan gaat hij af op de damp van je pan.
Heb je een caravan, camper of boot, dan is de regel korter. Aan het plafond, niet strak in een hoek, niet bij een ventilatierooster, en bij voorkeur in de buurt van de mogelijke bron. In zo’n kleine ruimte slaat een melder sowieso snel aan.
Hoe lang hij meegaat, en hoe je dat onthoudt
De sensor in een koolmonoxidemelder slijt. Dat is het lastige aan dit apparaat, want hij hangt er jarenlang stil bij en geeft geen enkel signaal dat hij inmiddels niets meer meet. De brandweer adviseert daarom om de werking regelmatig te controleren volgens de handleiding, en de melder na de opgegeven levensduur te vervangen.
Het tipje dat de brandweer erbij geeft is wat mij betreft de nuttigste twee seconden van de hele aanschaf. Schrijf bij het ophangen de plaatsingsdatum én de vervangdatum met watervaste stift op de voorkant van de melder. Dan hoef je over zeven jaar niet te reconstrueren wanneer je hem ook alweer kocht, en hoeft niemand anders dat na jou te doen.
Zo’n melder past trouwens goed in het rijtje maatregelen waar we het eerder over hadden toen het ging over duurzaam verwarmen. Zuiniger stoken en veiliger stoken komen op hetzelfde neer, namelijk een toestel dat goed is afgesteld, een huis dat ventileert en iemand die er af en toe naar kijkt.
