Duurzaam verwarmen begint niet bij de warmtepomp, maar hier
Een warmtepomp kopen als eerste stap kost geld en levert weinig op. Dit is de volgorde die wel werkt, van isolatie naar afgiftetemperatuur naar warmtebron.
Wie zijn huis wil verduurzamen begint bijna altijd bij hetzelfde woord. Warmtepomp. Er komt een offerte, er komt een kast in de tuin en daarna komt de teleurstelling, want de rekening daalt minder dan gehoopt en het is in januari niet echt warm. Duurzaam Nieuws zette deze week uiteen waarom die volgorde averechts werkt, en dat is een verhaal dat je geld scheelt voordat je iets koopt.
Twee vragen die voor elke offerte komen
De kern is even eenvoudig als vervelend. Voordat je bepaalt waarmee je verwarmt, moet je weten hoeveel warmte je huis eigenlijk nodig heeft en hoe die warmte door het huis wordt verspreid. Dat zijn geen technische details voor de installateur, dat zijn de twee vragen die bepalen of het apparaat dat je koopt ooit gaat doen wat de folder belooft.
Een warmtepomp is namelijk geen cv-ketel met een ander etiket. Een ketel kan brute kracht inzetten en water van tachtig graden door je leidingen jagen. Een warmtepomp werkt juist het zuinigst bij lage temperaturen. Zet je zo’n apparaat in een tochtig huis met kleine radiatoren, dan moet hij hard werken op een terrein waar hij slecht in is. Dan is het apparaat niet het probleem maar de woning eromheen.
Stap één, minder warmte nodig hebben
De goedkoopste warmte is nog altijd de warmte die je niet hoeft op te wekken. Dat klinkt als een tegeltje, maar het is de hele rekensom. Elke kilowattuur die je huis niet verliest, hoeft je installatie ook nooit te maken, en dat geldt of je nu op gas, op stroom of op een warmtenet zit.
Het warmteverlies loopt via dak, gevel, ramen en vloer. Daar zit ook de volgorde van aanpakken in, want die vlakken zijn niet even groot en niet even lek. Kierdichting is vaak het goedkoopste begin, gevolgd door dakisolatie en beter glas. Zit je in een huis uit de jaren zeventig of ouder, dan valt er met spouwmuurisolatie vaak nog een flinke slag te maken zonder dat je de boel hoeft open te breken.
Wat ik hier zelf het belangrijkst vind, is dat isolatie iets doet wat geen enkel apparaat kan. Het maakt het huis meteen aangenamer. Een koude gevel straalt kou uit, ook als de thermostaat op twintig staat. Ga je isoleren, dan zet je diezelfde thermostaat vanzelf een graad lager omdat je het gewoon lekkerder vindt.
Stap twee, de warmte lager afgeven
Daarna komt de vraag hoe de warmte je kamers in komt. Kleine radiatoren uit de tijd van de hoge ketel hebben hoge temperaturen nodig om genoeg af te geven. Wil je ooit met een warmtepomp of een warmtenet uit de voeten, dan moet die afgiftetemperatuur omlaag, en dat regel je met meer oppervlak. Grotere radiatoren, speciale lagetemperatuurradiatoren met een ventilator, of vloerverwarming.
Er is één moment waarop dit opeens veel goedkoper wordt, en dat is als de vloer er toch uit gaat. Ga je een vloer vervangen, dan kun je isolatie en warmteafgifte in dezelfde klus meenemen. Twee keer de vloer openleggen voor twee losse verbeteringen is zonde van het geld en van het stof.
Je kunt dit trouwens gewoon testen zonder iets te kopen. Zet de aanvoertemperatuur van je huidige ketel een keer op zestig graden in plaats van tachtig en kijk of het huis op een koude dag nog warm wordt. Blijft één kamer achter, dan weet je meteen waar het afgiftesysteem tekortschiet en welke radiator als eerste aan vervanging toe is. Dat is een gratis meting die je meer vertelt dan de helft van de folders.
Tegelijk is dit de stap die het vaakst wordt overgeslagen, omdat er niets glimmends tegenover staat. Een grotere radiator is geen gespreksonderwerp op een verjaardag en een warmtepomp wel. Toch bepaalt juist die radiator of de warmtepomp die je later koopt zuinig draait of het hele jaar staat te zwoegen.
En dan pas de warmtebron
Pas als de eerste twee stappen staan, wordt de keuze voor een warmtebron een echte keuze. Dan blijkt vaak dat een kleinere warmtepomp genoeg is, of dat een hybride opstelling voorlopig prima voldoet, of dat je huis inmiddels zo weinig vraagt dat het verschil tussen de opties kleiner is dan gedacht. Je kunt dan ook eerlijk rekenen aan wat een warmtepomp oplevert, want de aannames onder die som kloppen nu wel.
Dat maakt deze volgorde ook zo prettig om mee te leven. Isoleren en kierdichten zijn dingen die je in etappes kunt doen, met een weekend hier en een zolder daar. Je hoeft niet in één klap een complete installatie te kopen om vooruit te komen. En wie de stappen netjes afloopt, komt vanzelf uit bij gasloos wonen, alleen dan met een huis dat er ook echt klaar voor is.
