Houtas uit de kachel in je tuin strooien: wanneer het helpt en wanneer niet
Houtas werkt als kalk en bevat kalium. Bij welke planten het helpt, waar je het beter laat, hoeveel je strooit en waarom je de as nu bewaart tot het voorjaar.
Na een avond bij de houtkachel blijft er een laagje grijze as in de aslade achter. Gooi je die in de container, of is het gratis mest voor de tuin? Duurzaam Nieuws zette op 19 november op een rij wat tuinorganisaties daarover zeggen, met een duidelijke waarschuwing voor planten die van zure grond houden. Het antwoord hangt af van drie dingen: wat er in de kachel ging, waar je strooit en wanneer.
Wat er in een schep houtas zit
Houtas is wat er overblijft als het meeste van het hout als warmte en rook is verdwenen. Wat achterblijft is sterk geconcentreerd. De belangrijkste plantenvoeding erin is kalium, maar hoeveel precies, verschilt enorm. De Vlaamse tuinorganisatie Velt schat het kaliumgehalte op 6 tot 40 procent, de Britse Royal Horticultural Society gaat volgens Duurzaam Nieuws uit van ongeveer 3 procent. Het hangt vooral af van de houtsoort. Daarnaast zitten er kalk en kleine hoeveelheden andere stoffen in, en ook sporen van zware metalen die het hout tijdens de groei opnam en die bij het verbranden geconcentreerd raken.
Die kalk is het punt waar het om draait. Houtas heeft een pH van ongeveer 9 tot 11 en werkt dus als kalk. Strooi je het, dan maak je de grond minder zuur. Op de ene plek is dat precies wat je wilt, op de andere plek richt je er schade mee aan.
Waar houtas helpt en waar niet
Planten die van zure grond houden, hebben niets aan houtas. Duurzaam Nieuws noemt rododendron, blauwe bes, azalea, camellia, heide en magnolia, en de hortensia met blauwe bloemen, die zijn kleur juist aan zure grond dankt. Velt raadt as bij zulke planten af, en zegt dat ook bosbessen en veenbessen geen houtas krijgen. Heb je een hortensia in de border of in een pot, dan is de aslade dus niet de plek om hem te voeden. Wat hij in deze tijd van het jaar wel nodig heeft, lees je in ons stuk over hortensia’s in de herfst.
Bij een gazon met mos is het minder zwart-wit. Mos zegt op zichzelf nog niet dat de grond te zuur is. Pas als een meting een pH onder 7 laat zien, kan het kalkende effect het gras helpen tegen het mos. Ook de grondsoort telt. Op zure zandgrond komt houtas eerder van pas, op kleigrond kan het volgens Nederlands tuinadvies juist meer kwaad dan goed doen. Een pH-meting of een eenvoudige grondtest is dus de eerste stap, niet de zak as.
Waar het wel werkt, is bij planten die kalium waarderen. Rozen en fruit hebben baat bij de extra kalium, en Velt noemt bijna alle groenten en fruit, met koolgewassen die vooral blij zijn met het calcium. Voor aardappelen zijn de adviezen verdeeld. Kalium verbetert de kwaliteit, maar volgens Velt geeft kalk bij veel rassen een ruwere schil, en Duurzaam Nieuws waarschuwt dat as tussen aardappelen de kans op aardappelschurft vergroot.
Hoeveel je strooit
De bronnen zijn het over de hoeveelheid eens. Velt houdt maximaal 100 gram per vierkante meter aan, het Nederlandse tuinadvies dat Duurzaam Nieuws aanhaalt 50 tot 100 gram per vierkante meter per jaar. Dat is een jaarhoeveelheid, en dus geen reden om na elke stookavond dezelfde plek te bestrooien. Houtas werkt snel, en een te hoge pH draai je niet terug door de keer daarna minder te geven. Op grond die al een pH boven 7 heeft, strooi je helemaal niets.
Waarom je de as nu bewaart en pas in het voorjaar strooit
Dit is het deel dat in het stookseizoen het meest uitmaakt. Velt raadt af om in de winter houtas te strooien. De kalium in houtas lost volledig op in water. Dat maakt het snel opneembaar voor een plant die groeit, maar in een natte winter, als er niets groeit, spoelt het net zo snel weer weg. De as die je nu uit de kachel haalt, heeft dus pas zin als je hem bewaart tot het groeiseizoen.
Laat de as eerst helemaal afkoelen en bewaar hem daarna droog, bijvoorbeeld in een metalen emmer met deksel in de schuur. Velt geeft een schema voor het voorjaar. In maart een handvol rond elke bessenstruik en twee handen vol rond een fruitboom, in mei een of twee eetlepels in het plantgat van kool, tomaat en andere vruchtgewassen, en in juni een dun laagje over het bed met ui, wortel en biet.
Welke as niet de tuin in gaat
Alleen as van onbehandeld hout is geschikt. Hout met verf of lak laat stoffen achter die je niet in de grond wilt. As van steenkool is volgens Velt niets voor de tuin, de houtskoolas van de barbecue wel. Wie zijn kachel goed stookt, houdt volgens Velt ook de as schoner. Hoe je dat aanpakt, staat in ons stuk over de houtkachel winterklaar maken.
Velt noemt nog een paar plekken waar as niet hoort. Niet op de composthoop, want die gaat er trager door werken en er gaat stikstof verloren. Niet steeds op hetzelfde pad of op een hoop buiten, omdat je daarmee op den duur een vervuilde plek maakt. En niet in de kippenren. Houtas kan dioxines bevatten, en die komen via het scharrelen en pikken in de eieren terecht.