Duurzaam

Zwart plastic keukengerei: zitten er vlamvertragers in jouw spatel?

Zwart plastic keukengerei bleek in Amerikaans onderzoek vaak van oude elektronica gemaakt. Wat erin zit, waarom juist zwart en wat je met je spatel doet.

Marit 18 november 2026 4 min lezen
Zwarte plastic spatel naast houten lepels in een keuken

Bijna elke keukenla heeft er wel een: een zwarte plastic spatel, pollepel of schuimspaan. Vandaag zette Duurzaam Nieuws een Amerikaans onderzoek op een rij waaruit blijkt dat zulk keukengerei vaak gemaakt is van gerecycled plastic uit oude elektronica, inclusief de vlamvertragers die daar ooit in gestopt werden. Het onderzoek zelf is niet nieuw, het verscheen in 2024, maar de vraag die het oproept blijft actueel. Wat zit er in dat zwarte plastic, waarom juist zwart, en moet je je spatel nu weggooien?

Wat de onderzoekers vonden

Het onderzoek komt van de Amerikaanse organisatie Toxic-Free Future en de Vrije Universiteit Amsterdam en verscheen in september 2024 in het vakblad Chemosphere. De onderzoekers kochten 203 producten van zwart plastic in Amerikaanse winkels, waarvan 109 stuks keukengerei. Daarnaast zaten er speelgoed, haaraccessoires en serveerwaren tussen.

Eerst keken ze naar broom, een element dat wijst op bepaalde vlamvertragers. In 20 van de 203 producten zat meer dan 50 milligram broom per kilo plastic. Onder die twintig zaten negen keukenhulpjes en twee producten voor het serveren van eten, waaronder een sushischaal. Die twintig producten werden verder onderzocht, en in 85 procent ervan zat minstens één vlamvertrager. Volgens het Food Packaging Forum kwam het meest vervuilde product uit op 22.800 milligram vlamvertragers per kilo.

Een van de stoffen die vaak terugkwam is BDE-209. Die is in de VS, de EU en China uitgefaseerd, maar werd toch aangetroffen, in sommige producten tot 1200 keer boven de Europese grens van 10 milligram per kilo. Stoffen uit deze groep worden in verband gebracht met kanker, verstoring van hormonen en schade aan het zenuwstelsel. Belangrijk om erbij te zeggen: dat ze in het plastic zitten, zegt nog niets over hoeveel je ervan binnenkrijgt via je eten.

Waarom juist zwart plastic

Dit is het deel dat in de meeste berichten ontbreekt, en het verklaart waarom het juist over zwart gaat. Recyclingbedrijven sorteren plastic afval met infraroodlicht. Zwart plastic wordt door dat licht niet herkend en valt dus buiten de gewone sortering. Wie gerecycled zwart plastic wil gebruiken, komt daardoor al snel uit bij elektronisch afval: tv-behuizingen, computers en printers gaan via een eigen recyclingroute, omdat er metalen uit gehaald worden. Dat legde scheikundige Joe Schwarcz van McGill University uit aan het Amerikaanse WHYY.

Elektronica krijgt vlamvertragers mee zodat een apparaat niet zomaar vlam vat. Bij het recyclen gaan die stoffen niet vanzelf weg. Zo kan wat ooit een televisie was, een paar jaar later in je pan roeren. De onderzoekers zagen het patroon ook terug in het soort plastic: de gehaltes waren hoger in styreenachtige kunststoffen, die typisch zijn voor elektronica, dan in nylon, dat daar minder voor wordt gebruikt.

De rekenfout die het verhaal kleiner maakte

Toen het onderzoek eind 2024 uitkwam, gooiden veel mensen hun zwarte spatels massaal weg. Daarna bleek dat de onderzoekers zich hadden verrekend. Ze vergeleken de geschatte inname met de Amerikaanse veilige dagdosis voor BDE-209, maar die dagdosis rekenden ze tien keer te laag uit. In januari 2025 verscheen een correctie. Daarin staat dat de berekende dagelijkse inname een factor tien onder die veilige dosis blijft.

Er was nog een kanttekening. Om koken na te bootsen, lieten de onderzoekers keukengerei een kwartier in hete olie liggen en maten ze wat er vrijkwam. De Australische epidemioloog Gideon Meyerowitz-Katz wees er tegenover WHYY op dat niemand zo kookt; een spatel die een kwartier in de olie ligt, begint eerder te branden. De gemeten stoffen verdwijnen door die correctie niet uit de producten, maar het risico voor wie er gewoon een ei mee omdraait, is kleiner dan de eerste koppen deden vermoeden.

Geldt dit ook voor spatels in Nederland?

Dat weet niemand precies. Alle geteste producten kwamen uit Amerikaanse winkels. Volgens Duurzaam Nieuws kan een Europese consumentenexpert niet uitsluiten dat vervuild zwart keukengerei ook hier te koop is, maar specifiek marktonderzoek in de EU of Nederland ontbreekt. De Amerikaanse percentages kun je dus niet een op een vertalen naar de schappen hier. Wel geldt in de EU die grens van 10 milligram BDE-209 per kilo, en de onderzoekers lieten zien dat zo’n grens niet vanzelf betekent dat gerecycled plastic eronder blijft.

Wat je met je eigen spatel doet

Schwarcz is er nuchter over. Je hoeft je zwarte keukengerei niet weg te gooien, zegt hij, omdat het minder gevaarlijk is dan eerst werd gedacht en omdat het anders op de afvalberg belandt. Koop je toch nieuw, dan kun je volgens hem beter kiezen voor staal of hout. Dat sluit aan bij wat we eerder schreven over microplastics in huis vermijden: minder plastic in de keuken scheelt op meer fronten tegelijk.

Uit de opzet van het onderzoek valt nog iets af te leiden. Laat plastic keukengerei niet in een hete pan liggen terwijl je iets anders doet; dat is precies de situatie waarin de onderzoekers de meeste afgifte maten. En aan de kleur alleen zie je niet wat erin zit. Staat het materiaal op de verpakking, dan weet je in elk geval of het om nylon gaat of om een ander soort plastic.

De grootste vraag uit dit onderzoek gaat eigenlijk niet over je keukenla maar over recycling. Plastic uit oude elektronica hergebruiken bespaart grondstof, maar dan moet wel worden gecontroleerd wat er al in zit voordat het een spatel wordt. Tot er metingen aan producten uit Nederlandse winkels zijn, is een houten lepel voor wie toch iets nieuws nodig heeft de eenvoudigste keuze.