Hoge wandelschoenen zonder PFAS en waar je verder op let
Waterafstotende wandelschoenen kregen lange tijd een laag met PFAS mee. Hoe je nu kiest voor droge voeten zonder die stoffen, en wat je zelf doet bij het onderhoud.
Wie in de herfst gaat wandelen, wil droge voeten. Jarenlang was de makkelijkste manier om een schoen waterafstotend te maken een laag met PFAS. Die stoffen laten water, vet en vuil van het oppervlak afparelen en werken uitstekend. Het probleem is wat er daarna mee gebeurt.
Steeds meer mensen willen weten wat er in hun kleding en schoenen zit, en dat is terecht. Bij hoge wandelschoenen, die je juist kiest voor natte paden en modderige bossen, is de vraag naar PFAS extra logisch. In dit stuk lees je waarom het ertoe doet, hoe je een schoen zonder die stoffen herkent en wat je zelf doet om hem waterafstotend te houden.
Waarom PFAS een probleem zijn
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen. Ze worden gebruikt in blusschuim, antiaanbaklagen, verpakkingen en in waterafstotende kleding en schoenen. Hun grote voordeel is ook hun grote nadeel. Ze breken in de natuur nauwelijks af, waardoor ze zich ophopen in water, bodem en uiteindelijk ook in ons lichaam.
Het RIVM houdt de kennis over PFAS bij en legt uit waar ze voorkomen en wat ze betekenen voor gezondheid en milieu. Volgens het RIVM ligt de hoeveelheid PFAS in het bloed bij veel mensen boven de gezondheidskundige grenswaarde, en heeft Nederland meegewerkt aan een voorstel voor een Europees verbod op PFAS. Bedrijven zijn in Nederland al verplicht hun uitstoot te verminderen.
Een paar schoenen is natuurlijk niet de grootste bron. Maar elke keer dat een schoen met zo’n laag slijt, gewassen wordt of uiteindelijk wordt weggegooid, komt er iets van in het milieu terecht. Als je kunt kiezen voor een schoen zonder, is dat een makkelijke keuze. We schreven eerder al over de vraag of de coating van keramische pannen echt veilig is, en bij schoenen speelt een vergelijkbare vraag.
Waterdicht en waterafstotend zijn twee verschillende dingen
Bij wandelschoenen lopen twee begrippen vaak door elkaar. Een waterdichte schoen heeft aan de binnenkant een membraan dat water tegenhoudt en zweetdamp doorlaat. Een waterafstotende laag zit aan de buitenkant en zorgt dat regen van het bovenwerk afparelt in plaats van erin te trekken.
| Waterdicht membraan | Waterafstotende laag | |
|---|---|---|
| Waar zit het | Aan de binnenkant, als voering | Op het bovenwerk |
| Wat het doet | Houdt water uit de schoen | Laat water van de buitenkant afparelen |
| Wat er gebeurt zonder | Je voeten worden nat | Het bovenwerk zuigt zich vol en wordt zwaar en koud |
| Onderhoud | Schoon houden, zodat het blijft ademen | Af en toe opnieuw behandelen |
Je hebt ze allebei nodig voor echt droge voeten. Juist die buitenste laag bevatte vroeger vaak PFAS. Tegenwoordig zijn er alternatieven op basis van andere stoffen die water ook goed tegenhouden, al moet je ze iets vaker opnieuw aanbrengen.
Voor echt natte klussen in de tuin speelt dit hele verhaal overigens niet. Rubberlaarzen, zoals die van Hunter, zijn van zichzelf waterdicht en hebben geen membraan of extra laag nodig. Na het werk spoel je ze gewoon af.
Waar je op let bij hoge wandelschoenen
Kijk bij het kopen eerst naar wat de fabrikant zelf zegt. Staat er nergens iets over PFAS of PFC, vraag het dan na. Een merk dat er werk van maakt, vermeldt het meestal gewoon. Bij KEEN is dat het geval. Het merk geeft op zijn eigen site aan dat het sinds 2018 PFAS-vrij werkt, en bij modellen als de Leiki Mid en de Zionic Mid staat de PFAS-vrije waterafstotende laag ook in de productomschrijving. Wie zoekt naar hoge wandelschoenen voor dames zonder PFAS-coating, vindt daar middelhoge modellen met een waterdicht membraan, een rubberen neus en een stevige profielzool, van leren uitvoeringen tot lichtere versies van mesh, in kleuren als bruin, grijs en groen.
Daarnaast let ik bij hoge wandelschoenen op dezelfde dingen als bij elke schoen die lang mee moet. Het leer moet van een gecertificeerde leerlooierij komen, de zool moet stevig vastzitten en de schoen moet goed om je enkel sluiten zonder te knellen. Een hoge schoen geeft meer steun op ongelijke paden en houdt plassen en natte begroeiing langer buiten dan een lage.
- Vraag naar PFAS of PFC als het nergens vermeld staat
- Kijk of het leer van een LWG-gecertificeerde leerlooierij komt
- Pas met de sokken die je bij het wandelen draagt
- Kies een schoen die je ook voor gewone herfstwandelingen draagt, zodat hij vaak gebruikt wordt
Over die sokken nog iets. Wol houdt je voeten warm, ook als het een keer vochtig wordt, en is een natuurlijk materiaal. Ik wandel zelf op merinosokken van Sockwell, die lang meegaan als je ze op een lage temperatuur wast en aan de lucht laat drogen.
Zelf waterafstotend houden zonder PFAS
Ook de beste laag slijt. Na een seizoen wandelen merk je dat regen niet meer afparelt maar in het bovenwerk trekt. Dan is het tijd om je schoenen opnieuw te behandelen, en daar kun je zelf ook een bewuste keuze in maken. Niet elke impregneerspray is fluorvrij, dus lees het etiket goed.
- Maak de schoenen eerst goed schoon met water en een zachte borstel, want vuil houdt een nieuwe laag tegen.
- Laat ze rustig drogen op kamertemperatuur, met wat krantenpapier erin.
- Kies voor leer een schoenwas op basis van bijenwas of een plantaardige was.
- Kies voor mesh en textiel een spray waarop uitdrukkelijk PFAS-vrij of fluorvrij staat.
- Laat de behandeling een nacht intrekken voordat je weer naar buiten gaat.
Dezelfde aanpak werkt ook voor je andere leren schoenen. Leren boots van een merk als Lazamani blijven met een beetje was jaren mooi en houden een herfstbui prima tegen.
Repareren voor je vervangt
Een duurzame schoen is uiteindelijk vooral een schoen die je lang draagt. Een losgelaten stiksel, een gerafelde veter of een platgelopen binnenzool zijn geen reden om een paar weg te doen. Een schoenmaker kan veel meer dan je denkt. In ons stuk over repareren in plaats van weggooien lees je waar je terechtkunt met kapotte spullen, en schoenen horen daar zeker bij.
Kies je straks een nieuw paar, kijk dan dus niet alleen naar hoe de schoen eruitziet of hoe hij in de winkel zit. Vraag wat erop zit, hoe je hem onderhoudt en of je hem over een paar jaar nog kunt laten maken. Dan heb je droge voeten en een schoen waar je ook over vijf jaar nog blij mee bent.
