Lijkt op sneeuw, maar het is wol: zo worden jonge bomen beschermd

Wie eind augustus door het Mastbos bij Breda liep, kon zomaar denken dat het gesneeuwd had. Op tientallen plekken lag de bosbodem onder een witte laag. Geen sneeuw, geen schimmel, maar schapenwol: vijftig bigbags vol, uitgestrooid rond jonge boompjes. NOS maakte er een item over en sindsdien krijg ik de vraag of dat thuis ook kan. Kort antwoord: het idee wel, de schaal niet. En het beestje heet geen boomkoker.

Wat er precies in het Mastbos ligt

Staatsbosbeheer test in het Mastbos of ruwe schapenwol de adelaarsvaren kan afremmen. Die varen groeit hard, wordt manshoog en zet jonge bomen letterlijk in de schaduw. Waar de wol ligt, komt de varen er moeilijker doorheen en houden de boompjes licht en ruimte over. De wol komt van 250 Drentse heideschapen van schaapherder Sandy van der Westerlaken en blijft twee jaar liggen, daarna wordt de proef beoordeeld.

Boswachter Egbert Eilander wil het bos volgens NOS vooral gevarieerder maken. Dat is de kern van het project waar deze proef onder valt, LIFE Climate Forest, waarin Staatsbosbeheer en de Bosgroepen uitzoeken hoe bossen op zandgrond beter tegen droogte en hitte kunnen. Vakblad Het Schaap voegt daar een detail aan toe dat het verhaal minder zweverig maakt: wol bevat stikstof, zwavel, fosfor en kalium, houdt vocht vast en is slecht ontvlambaar. Het ligt er dus niet alleen als deken, het voert de bodem ook langzaam.

De herder zelf zegt in dat stuk iets wat blijft hangen: wol is tegenwoordig vooral een afvalproduct. Daar zit de hele aardigheid van deze proef in. Er wordt geen nieuw materiaal voor gemaakt.

Waarom wol en niet plastic

Hier moet ik meteen een misverstand wegnemen dat ik overal terugzie. De wol vervangt geen plastic boomkokers. Die kokers staan om een stammetje heen tegen ree, hert en haas, en dat probleem lost een laag wol niet op. Waar de wol wel voor in de plaats komt, is het spul dat we in bosbouw en tuin gebruiken om iets anders te onderdrukken: worteldoek, gronddoek, zwart landbouwplastic.

Dat verschil is precies waarom deze proef mij interesseert. Gronddoek werkt, maar het is een vezelmat van polypropeen die na een paar jaar uit elkaar begint te rafelen. De restjes daarvan haal je er nooit meer helemaal uit; je vindt ze jaren later terug in de bovenlaag. Wol verdwijnt gewoon in de bodem, met voedingsstoffen erbij. Dat de wol ook nog slecht brandt is meegenomen in een bos op droge zandgrond.

Wat het niet is: gratis. Wol wassen, transporteren en uitstrooien kost handen en brandstof, en over de kosten per hectare zeggen de berichten niets. Dat is een eerlijk gat in het verhaal, en het is ook de reden dat er twee jaar overheen gaat voordat iemand kan zeggen of het werkt.

De Bosgroepen legden eerder op hun eigen kanaal uit hoe lastig het is om jonge aanplant door de eerste jaren te helpen. In de video hieronder zie je waar dat in de praktijk op stukloopt en welke bescherming er normaal gesproken omheen gaat.

Kan dit ook in je eigen tuin?

Ja, en het is geen nieuw idee: wol als bodembedekker rond struiken, hagen en jonge boompjes doet in het klein hetzelfde als in het Mastbos. Een paar dingen die het verschil maken tussen werkt en jammer van de moeite.

• Gebruik ruwe, ongewassen scheerwol of wolpellets, geen restjes wollen kleding. Verwerkte wol is vaak behandeld en gemengd met kunstvezels.
• Leg een dikke laag. Een dun plukje waait weg en houdt niets tegen; in het bos gingen er niet voor niets bigbags in.
• Doe het rond meerjarige beplanting, niet in de moestuinbedden die je elk seizoen omspit.
• Reken op geur in de eerste weken en op vogels die er stukjes van meenemen voor hun nest. Allebei trekt weg.
• Vraag een schaapherder of scheerder bij je in de buurt om vachten die anders worden weggegooid. Dat is het hele punt van dit verhaal.

Wie liever bij bekend terrein blijft: mulchen met houtsnippers, blad of gemaaid gras doet grotendeels hetzelfde werk. Wat mulchen wel en niet oplost, hebben we eerder uitgezocht in ons stuk over mulchen tegen onkruid. Wol is daar een variant op, geen wondermiddel.

Wat ik ervan vind

Ik ben voorzichtig enthousiast, en de voorzichtigheid zit in de proefopzet. Twee jaar wachten en dan pas oordelen is precies de goede volgorde, en dat is zeldzaam in een sector waar de persberichten meestal vooruitlopen op de uitkomst. Als het niet werkt, horen we dat hopelijk net zo hard.

Wat het verhaal nu al waard is, zit in de omkering. Een restproduct waar niemand meer geld voor krijgt, blijkt misschien bruikbaar op een plek waar we anders plastic hadden neergelegd. Dat is een andere manier van kijken dan een duurzamer product kopen, en het is de manier die op de lange termijn het meeste scheelt. In je eigen tuin geldt dezelfde vraag: wat heb je al, en wat hoef je daardoor niet te kopen? Dat sluit aan bij hoe we hier naar bewuster consumeren kijken, en het is een stuk goedkoper dan de meeste groene aankopen.

Voorlopig liggen er in Breda vijftig bigbags wol te doen wat wol doet: langzaam wegzakken en ondertussen de varen tegenhouden. Over twee jaar weten we of de boompjes eronder er beter van zijn geworden.