Norovirus komt op: waarom handgel niet helpt en wat wel

Het winterseizoen van het norovirus is begonnen. In week 43 telde de monitor “Wat heerst er nu in Nederland?” 28 meldingen van norovirus, 4 procent van alle gemelde ziekteverwekkers die week. Duurzaam Nieuws wees er op 12 november op dat het flesje handgel tegen dit virus nauwelijks iets doet. Wat werkt dan wel, en hoe pak je het thuis aan als iemand in huis buikgriep krijgt?

Waarom handgel hier tekortschiet

Het norovirus is ongevoelig voor veel desinfectiemiddelen, en handalcohol is daar een van. De hygiënerichtlijn van het RIVM zegt het zonder omwegen: handalcohol werkt onvoldoende tegen het norovirus.

Wat wel werkt, is ouderwets handen wassen met water en zeep. Het RIVM noemt dat de belangrijkste manier om verspreiding tegen te gaan, en de richtlijn voor de kinderopvang richt zich daarom op wassen, voor medewerkers en kinderen. Een flesje gel bij de deur vervangt die wasbak dus niet. Die richtlijn voor de kinderopvang geeft ook de techniek: minstens tien seconden inwrijven, goed afspoelen en afdrogen met een papieren doekje. Een gedeelde handdoek in de badkamer is tijdens een uitbraak in huis dus geen goed idee.

Was je handen in elk geval na het toiletbezoek, na het verschonen van een luier en voor je eten klaarmaakt of gaat eten. Dat zijn de momenten die het RIVM noemt.

Hoe het virus zich verspreidt

Het norovirus zit in de ontlasting en het braaksel van wie ziek is. Het verspreidt zich vooral indirect, via handen, deurklinken, de kraan of de wc-bril. Volgens het RIVM kan het ook via kleine druppeltjes in de lucht, bijvoorbeeld als je in een ruimte bent waar iemand net heeft overgegeven.

Na een besmetting duurt het meestal één tot drie dagen voordat de klachten beginnen. De buikgriep zelf is vaak na twee tot drie dagen voorbij, bij kinderen soms wat later. Het lastige zit in wat daarna komt. De ontlasting kan tot drie weken na de besmetting besmettelijk blijven. Je voelt je dus weer prima terwijl je het virus nog doorgeeft. Volgens het RIVM krijgen jaarlijks naar schatting 500.000 mensen in Nederland buikgriep door het norovirus. Er is geen vaccin en geen medicijn tegen.

Schoonmaken als het rondgaat

Hier zit het belangrijkste punt voor wie liever geen rij flessen in de kast heeft. Het RIVM schrijft voor dat je een oppervlak eerst goed reinigt en pas daarna desinfecteert. Op een vies oppervlak werkt desinfectie niet goed. Gewoon schoonmaken met een neutraal middel of een vochtige microvezeldoek doet dus het grootste deel van het werk. Ons stuk over natuurlijke schoonmaakmiddelen met azijn, soda en zeep helpt voor die dagelijkse ronde.

Na overgeven of diarree ligt dat anders. Dan adviseert het RIVM wegwerphandschoenen en een desinfectiemiddel. De richtlijn voor de kinderopvang beschrijft de volgorde, en die is thuis net zo bruikbaar.

• Zet ramen en deuren open om te luchten.
• Gooi onverpakt eten weg dat in de ruimte stond, zoals een fruitschaal.
• Neem het braaksel op met ruim keukenpapier en doe dat in een plastic zak.
• Wacht ongeveer een halfuur na het overgeven voor je verder schoonmaakt, omdat er nog druppeltjes in de lucht kunnen hangen.
• Trek nieuwe handschoenen aan, maak schoon en desinfecteer daarna.

Gebruik daarbij warm water en geen heet water. Door hitte stollen de eiwitten in braaksel en ontlasting, waardoor ze juist slechter loskomen. De wc, de kraan en deurklinken verdienen in deze dagen een extra ronde; in de kinderopvang gebeurt dat drie keer per dag.

Voor de was geeft de richtlijn ook houvast. Licht vervuild textiel kan op minstens 40 graden met een gewoon wasmiddel, liefst daarna in de droger of gestreken. Sterk vervuild beddengoed of ondergoed was je zo heet mogelijk, minstens 60 graden. Theedoeken, vaatdoekjes en dweilen gaan op 60 graden. Een keukenspons kun je in deze periode beter vaker vervangen.

Wat je doet als iemand ziek is

Wie buikgriep heeft, blijft thuis, volwassenen en kinderen. Werk je in de horeca, de zorg of met jonge kinderen, dan adviseert het RIVM om pas terug te gaan als de klachten minstens 24 uur over zijn, in overleg met je werkgever. Laat het de school of kinderopvang weten, zodat andere ouders gewaarschuwd kunnen worden.

Drinken is het belangrijkste. Het RIVM noemt thee met suiker, water, bouillon of een ORS-drankje uit de apotheek. Ben je misselijk, neem dan vaak kleine slokjes, bijvoorbeeld elke tien minuten een eetlepel water. Jonge kinderen, ouderen, mensen met een andere ziekte en mensen met een verminderde weerstand lopen het meeste risico op uitdroging. Twijfel je, bel dan de huisarts.

Het norovirus is niet het enige virus dat nu rondgaat. Ook het RS-virus zit in zijn winterseizoen; in ons stuk over het RS-virus bij baby’s en ouderen lees je welke signalen je daarbij in de gaten houdt.