Je keukenspons zit vol bacteriën: wanneer je hem vervangt en wat uitkoken doet

De spons bij je gootsteen is waarschijnlijk het vuilste voorwerp in je keuken, en een rondje in kokend water of de magnetron verandert daar minder aan dan je zou hopen. Duurzaam Nieuws zette op 19 oktober het onderzoek op een rij waarin Duitse microbiologen 362 soorten bacteriën vonden in gebruikte keukensponzen. Hun advies is om de spons elke week te vervangen. Dat is hygiënisch logisch, maar wie bewust met spullen omgaat, ziet ook een stapel weggegooide sponzen per jaar. Gelukkig is er een tussenweg.

Wat de onderzoekers vonden

Het team van microbioloog Markus Egert van de Hochschule Furtwangen onderzocht veertien gebruikte sponzen uit huishoudens in het zuidwesten van Duitsland. De studie verscheen in 2017 in Scientific Reports. Met DNA-onderzoek brachten ze in kaart welke bacteriën er leefden. Van de tien soorten die het vaakst voorkwamen, hoorden er vijf bij risicogroep 2, bacteriën die mogelijk ziekte kunnen veroorzaken. Dat betekent niet dat je van elke spons ziek wordt, wel dat een vochtige spons een plek is waar ze het goed hebben.

Het opvallende zat in de sponzen die de bewoners zelf geregeld ontsmetten, met kokend water of in de magnetron. Daarin zaten niet minder bacteriën dan in sponzen die nooit werden schoongemaakt. Twee van de meest voorkomende soorten kwamen er zelfs vaker in voor. Egert vatte het samen als dat de soorten verschillen maar de totale hoeveelheid ongeveer gelijk blijft.

Waarom uitkoken maar even helpt

Hitte doodt een groot deel van de bacteriën, dus vlak na het uitkoken is je spons echt schoner. Een deel overleeft het, en die overlevers krijgen daarna alle ruimte. Een spons is warm, nat en zit vol etensresten, dus binnen korte tijd is het aantal weer terug. Alleen zijn het dan vaker de taaie soorten.

Daar zit ook de beperking van het onderzoek. Het ging om veertien sponzen, en de bewoners gaven zelf aan hoe ze schoonmaakten. Het zegt dus iets over hoe het thuis in de praktijk uitpakt, niet over wat één zorgvuldige behandeling doet. Dat maakt het voor jou en mij juist bruikbaar, want zo maken wij onze spons ook schoon, tussen het koken door.

Wat het Voedingscentrum aanraadt

Het Voedingscentrum komt via een andere route op hetzelfde uit. Het raadt een afwasborstel aan en liever geen afwassponsje, omdat er in een spons veel bacteriën blijven zitten. Vaatdoekjes verschoon je volgens het Voedingscentrum elke dag en was je op 60 graden in de wasmachine of vaatwasser. Lukt dat niet, dan kan een nat vaatdoekje een minuut op de hoogste stand in de magnetron, waarna je het goed laat drogen.

Dat verschil tussen spons en doek is precies de sleutel. Een katoenen vaatdoek kun je eindeloos wassen en hij droogt snel als je hem ophangt. Een spons van kunststof schuim blijft van binnen nat, en dat is waar de bacteriën de tijd krijgen.

Een routine die minder weggooit

Wie het advies van Egert letterlijk volgt, gooit tweeënvijftig sponzen per jaar weg. Wie het Voedingscentrum volgt, heeft vooral een afwasborstel en een stapel vaatdoeken nodig. Dat laatste is hygiënisch minstens zo goed en levert veel minder afval op.

• Een afwasborstel voor de vaat. Kies er een met een vervangbare kop, zodat je niet steeds de hele steel weggooit. Die vind je gewoon bij de supermarkt, drogist of huishoudwinkel, ook in uitvoeringen met hout en natuurlijke haren.
• Een stapel katoenen vaatdoeken, genoeg voor elke dag een schone. Gebruikte doeken hang je te drogen en ze gaan mee met de was op 60 graden.
• Laat de borstel na gebruik met de haren omhoog of hangend drogen in plaats van in een bakje water.
• Gebruik je toch een spons voor aangekoekt vuil, houd die dan voor de pannen en niet voor het aanrecht of de snijplank, en vervang hem op tijd.

Een afwasborstel is geen wondermiddel. In het Duitse onderzoek zijn borstels en sponzen niet met elkaar vergeleken. Het voordeel zit vooral in het drogen, en daar moet je dus zelf aan meewerken.

Voor het aanrecht heb je verder geen desinfectiemiddel nodig. Heet water met een beetje afwasmiddel of schoonmaakazijn is volgens het Voedingscentrum genoeg, en wie zijn schoonmaakmiddelen zelf maakt met azijn, soda en zeep, heeft die al in huis. Eerlijk gezegd vind ik dat de mooiste uitkomst van dit hele onderzoek. De hygiënischste keuken blijkt ook de keuken met de minste wegwerpspullen.