Waarom je beter geen vlinderstruik plant, en wat vlinders echt helpt

Wie een vlindertuin wil, krijgt bijna altijd hetzelfde advies, en dat is een vlinderstruik planten. In augustus hangen er inderdaad dagpauwogen en atalanta’s aan de paarse pluimen. Toch klinkt er steeds vaker een waarschuwing. De Amerikaanse tuinsite The Spruce raadde de struik op 8 oktober af omdat hij in delen van de Verenigde Staten als woekeraar wordt gezien. Dat is een Amerikaans verhaal, maar ook in Nederland zijn de vlinderkenners kritisch. En omdat de herfst het moment is om heesters te planten, is dit precies de tijd om erover na te denken.

Wat er mis is met de vlinderstruik

De vlinderstruik (Buddleja davidii) komt oorspronkelijk uit China. De Vlinderstichting noemt hem op haar pagina over planten voor vlinders en rupsen een welbekende nectarplant, maar ook een exoot die zich in sommige gevallen invasief gedraagt. De struik zaait zich makkelijk uit, vooral bij warm weer, en volgens de stichting wordt steeds duidelijker dat hij zich ook hier invasief gaat gedragen. Met de warmere zomers van de laatste jaren is dat geen theoretisch risico meer.

Het grotere probleem zit in wat de struik niet doet. Een vlinder leeft niet alleen van nectar. Het vrouwtje legt haar eitjes op een heel specifieke plant waar de rups van kan eten, de waardplant. Kars Veling van De Vlinderstichting schreef in juni op Nature Today dat rupsen kritische en verwende dieren zijn, die vaak maar op één of enkele plantensoorten kunnen overleven. Die waardplanten zijn bijna altijd inheemse soorten, omdat die relatie in duizenden jaren is ontstaan. Op een vlinderstruik groeit geen rups van onze gewone tuinvlinders op.

Veling gebruikt daar een mooi beeld voor. Een tuin vol nectar is een kroeg waar vlinders even binnenlopen en weer vertrekken. Een tuin met waardplanten is een thuis, waar ze zich ook voortplanten. De vlinderstruik is dus een drukbezochte kroeg, en verder niets.

Heb je er al een? Geen reden voor paniek

Een vlinderstruik die al jaren in je tuin staat, hoef je niet morgen uit te graven. Je kunt wel voorkomen dat hij zich verspreidt. Knip de uitgebloeide pluimen eraf voordat de zaden rijp zijn, dan zaait hij niet uit. Wil je toch een nieuwe kopen, kies dan volgens De Vlinderstichting een steriele cultivar die geen zaad zet, zoals ‘Argus White’ of ‘Argus Velvet’. Maar beter, zegt de stichting er direct bij, is een inheemse nectarplant.

Wat vlinders echt helpt, en wat je nu kunt planten

Een goede vlindertuin heeft twee dingen nodig, nectar van vroeg in het voorjaar tot laat in de herfst en planten voor de rupsen. Hieronder de soorten die De Vlinderstichting en Nature Today noemen, ingedeeld naar wat ze doen.

Nectarplanten in plaats van de vlinderstruik

• Koninginnekruid bloeit van juli tot september, precies de tijd van de vlinderstruik, en Veling noemt hem een hele goede. Hij is inheems en houdt van een vochtige plek.
• Wilde marjolein is een lage, geurige plant voor een zonnige, droge plek, en een vlindermagneet.
• Hemelsleutel bloeit van augustus tot oktober en vult het gat aan het eind van de zomer.
• Beemdkroon en knoopkruid passen in een border of een stuk gazon dat je wat laat verwilderen.
• Gelderse roos is een inheemse heester die in mei en juni bloeit. Wil je echt een struik op de plek van de vlinderstruik, dan is dit een goede kandidaat, en vogels eten in de herfst de rode bessen.
• Klimop bloeit van september tot december en is dan een van de laatste nectarbronnen van het jaar.

Ook niet-inheemse planten als lavendel, ijzerhard en kattenkruid trekken veel vlinders. Daar is niets mis mee, zolang ze niet het hele verhaal zijn.

Waardplanten voor de rupsen

• Sporkehout (ook vuilboom genoemd) en wegedoorn, voor de citroenvlinder. Sporkehout is ook een waardplant van het boomblauwtje.
• Brandnetel, in een hoekje dat niemand ziet, voor de dagpauwoog, kleine vos, atalanta en het landkaartje.
• Pinksterbloem, look-zonder-look en judaspenning voor het oranjetipje.
• Klaver in een gazon dat je minder vaak maait, voor het icarusblauwtje.

Een heester als sporkehout of Gelderse roos plant je het best tussen oktober en maart, als de grond niet bevroren is. De wortels hebben dan de hele winter om zich te vestigen. Vaste planten als koninginnekruid en wilde marjolein kunnen nu ook nog de grond in, of je zaait ze in het voorjaar. Over waarom inheems zaad meer insecten trekt, schreven we eerder bij de zaaiweek voor wilde bloemen.

Let op waar je je planten koopt

Een vlindertuin vol inheemse planten heeft weinig zin als die planten bij de kweker zijn behandeld met insecticiden. Die zijn bedoeld om insecten te doden, en rupsen zijn insecten. De Vlinderstichting adviseert daarom altijd biologische planten te kiezen. Hoe je die in het tuincentrum herkent, lees je in ons stuk over gifvrije tuinplanten kopen.

Het mooie aan deze aanpak is dat hij minder werk is dan hij klinkt. Een hoek met brandnetels, een stuk gras dat mag bloeien en een paar inheemse struiken in plaats van één paarse blikvanger. Je ziet in augustus misschien iets minder vlinders tegelijk aan één struik hangen. Maar wat je ziet, is dan ook in je eigen tuin geboren.