Hortensia’s in de herfst: wat je nu doet voor bloei volgend jaar

De hortensia is de populairste tuinplant van Nederland en tegelijk de plant waar in het najaar de meeste vragen over komen. Moet je de uitgebloeide bloemen eraf halen? Mag de struik nu terug? En wat is er waar van het verhaal dat je met snoeien in september de bloei van volgend jaar weggooit? De Amerikaanse tuinsite The Spruce publiceerde deze week een najaarsgids van Barbara Gillette waarin het antwoord op al die vragen op één ding neerkomt: het hangt af van wat voor hortensia je hebt. Dat klinkt als een uitvlucht, maar het is de hele kern van het probleem.

Eerst dit: bloeit jouw hortensia op oud of op nieuw hout?

Hortensia’s vallen in twee groepen uiteen, en het verschil bepaalt alles wat je nu doet. De eerste groep zet de bloemknoppen voor volgend jaar al in augustus aan de takken die er nu staan. Dat is het oude hout. Daar horen de boerenhortensia, de schermhortensia met die platte bloemen en de eikenbladhortensia bij. Wie in het najaar in die takken knipt, knipt de bloei van volgend jaar eruit. Niet omdat de plant doodgaat, maar omdat de knoppen er gewoon al zitten.

De tweede groep, de pluimhortensia en de sneeuwbalhortensia, maakt de bloemknoppen pas in het voorjaar aan nieuwe scheuten. Die planten kun je in het najaar terugzetten zonder dat het iets kost. Weet je niet welke je hebt, dan is de vorm van de bloem de makkelijkste aanwijzing: een bol of een plat scherm hoort bij de eerste groep, een langwerpige pluim bij de tweede.

Wat je nu wel en niet wegknipt

Uitgebloeide bloemen weghalen mag vroeg in het seizoen, en bij de soorten die op nieuw hout bloeien levert dat zelfs extra groei en extra bloemen op. Maar na half augustus stopt dat, en dat geldt voor beide groepen. Bij de planten die op oud hout bloeien beschermen die verdorde bloemschermen namelijk precies de knoppen die eronder zitten. En bij de rest maakt te laat uitknippen de struik vatbaarder voor winterschade, omdat je er nieuwe, zachte groei mee uitlokt op het verkeerde moment.

Wat er nu aan bruin en beige aan de struik hangt, laat je dus zitten tot de late winter of het vroege voorjaar. Dan haal je het eraf op het moment dat je de nieuwe groei ziet komen, aan de takken en vanaf de grond. Ik vind dat trouwens geen offer: een hortensia met bevroren uitgebloeide schermen op een mistige ochtend is het mooiste wat er in januari in een tuin staat.

Dode en beschadigde takken mag je het hele jaar door weghalen, mits je netjes en precies snoeit. Rafelige wonden zijn de ingang voor schimmels en insecten, dus een scherpe, schone schaar is hier geen luxe.

Snoeien: per groep een ander verhaal

Boerenhortensia’s, schermhortensia’s en eikenbladhortensia’s hebben volgens de gids de eerste vijf jaar helemaal geen vormsnoei nodig. Daarna kunnen ze tot een derde terug, maar in de zomer en niet later dan half juli, dus ruim voordat de knoppen in augustus worden aangelegd. Moet je er in het najaar toch iets aan doen omdat de struik in de weg staat, snoei dan boven de eerste knoppen op elke tak. Dan houd je nog wat bloei over.

Pluimhortensia’s en sneeuwbalhortensia’s zijn veel vergevender. Zodra de zomerbloei voorbij is mag er tot een derde af, van de bovenkant en van de zijkanten. Je mag ze ook helemaal tot bij de grond terugzetten, in het najaar, in de late winter of in het vroege voorjaar. In het voorjaar loopt de plant dan gewoon weer vanaf de grond uit. Bij een volgroeide struik is een derde eraf overigens beter dan elk jaar alles tot de grond: de plant blijft er steviger van.

Winterbescherming, en wat daarvan hier echt nodig is

Hier moet je wel bedenken dat de gids voor Amerikaanse tuinen is geschreven, en dat een deel daarvan op streken slaat met veel strengere en langere vorst dan wij kennen. Het advies is om in koude gebieden in het najaar een dikke laag mulch aan te brengen, tot een centimeter of vijftien, en in de rest van het jaar en in mildere streken ongeveer vijf centimeter. Die laag houdt de grond koel, houdt vocht vast en scheelt onkruid, en dat is ook hier gewoon waar. Meer over hoe dat werkt staat in ons stuk over mulchen tegen onkruid. Hout- of naaldenmulch, stro of droog blad voldoen allemaal.

De zwaardere ingrepen die The Spruce beschrijft, een gaaskooi rond de struik gevuld met stro of de hele plant in jute wikkelen, zijn bedoeld tegen aanhoudende vorst, zware sneeuw en ijs. Op een beschutte plek in een Nederlandse tuin is dat voor een gevestigde hortensia in de regel overdreven. Waar wel iets in zit: kijk bij het planten al waar je hem neerzet. Dicht bij een muur of schutting vangt de plant minder wind, en op een zuidelijke plek is schaduw in de middag juist prettiger. Dat is precies de afweging die ook speelt bij de keuze van schaduwplanten.

Voeding hoort niet bij het najaar. Volwassen hortensia’s krijgen in het voorjaar een keer mest, met een verhouding van 15-10-10 of 10-5-5, en dan het liefst korrels die langzaam vrijkomen in plaats van snelwerkende vloeibare mest. De zuurgraad van de grond bepaalt bij sommige soorten de kleur: bij een pH van 5,5 of lager worden de bloemen blauw, bij een alkalischere bodem roze.

Hortensia’s in een pot

Staat je hortensia in een pot, dan is de winter een ander verhaal, want de wortels zitten daar veel minder beschermd. Het advies is om de pot naar binnen te halen zodra het richting de zeven graden gaat: een onverwarmde garage, een kelder of een bijkeuken. Donker en droog is precies wat de plant nodig heeft om in rust te gaan. Geef alleen zoveel water dat het blad niet slap gaat hangen, en zet hem in het voorjaar pas weer buiten als de vorst echt voorbij is. Kun je nergens met de pot heen, zet hem dan tegen een muur en wikkel pot en plant in jute.

De rode draad in alles hierboven is dat een hortensia weinig van je vraagt, zolang je maar op het juiste moment stilzit. Het najaar is voor deze plant vooral een seizoen van niets doen, en dat is voor de meeste tuiniers de lastigste klus die er is.