Bloembollen kiezen in september: welke bol nu de grond in kan
Welke bloembollen kun je in september planten en welke pas later? Per plek in de tuin, per bodem en met de plantdata op een rij.
September is de maand waarin de bakken met bloembollen ineens overal staan: bij het tuincentrum, bij de bouwmarkt, in de webshop van de kweker. Netjes gesorteerd op kleur, met een foto van een perfect bloembed erop. En dan sta je daar met een zakje tulpen in je hand en de vraag of dat nu echt het enige is wat je kunt planten.
Dat is het niet. De keuze is veel groter dan tulp en narcis, en het mooiste is dat de meeste bollen die nu in de schappen liggen jarenlang meegaan zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Een bol die zichzelf vermeerdert is misschien wel het meest bevredigende dat je in een tuin kunt stoppen: je plant hem één keer en hij komt elk voorjaar terug, elk jaar met wat meer.
Wat er dit najaar in de schappen ligt
Gardeners’ World zet deze maand elke week een bijzondere biologische bol in het zonnetje, en de eerste is meteen een goede binnenkomer: het wildtulpje Tulipa humilis ‘Red Beauty’. In hun beschrijving van deze bol staat dat hij zo’n vijftien centimeter hoog wordt, dieprood bloeit met een geel hart, en droogte prima verdraagt. Belangrijker nog: het is een verwilderaar. Eén keer planten en hij duikt volgend voorjaar gewoon weer op.
Dat is precies het verschil met de grote gekweekte tulpen die je overal ziet. Die zijn gefokt op één perfect jaar. Het jaar erop komen ze slapjes terug, het jaar daarna bijna niet meer, en dan koop je nieuwe. Wildtulpen, botanische krokussen, sneeuwklokjes, bosanemonen en de meeste soorten allium doen het omgekeerd: die worden elk jaar een beetje meer.
De bollen van Gardeners’ World komen van Natural Bulbs, een kwekerij die sinds de jaren negentig werkt zonder bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Dat is voor een bol relevanter dan je zou denken. Bollenteelt is in Nederland een van de intensiever bespoten teelten, en biologisch gekweekte bollen zijn een van de weinige plekken waar je die keuze als tuinier direct in handen hebt.
Kies eerst de plek, dan pas de bol
De meeste bollen mislukken niet omdat ze verkeerd zijn, maar omdat ze op de verkeerde plek liggen. Loop daarom eerst je tuin door en verdeel hem in vier soorten plekken.
- Volle zon in de border. Hier kan bijna alles: tulpen, allium, sierui, keizerskroon. Het wildtulpje uit de tip hierboven wil hier ook precies zijn, mits de grond niet te nat blijft.
- Onder bladverliezende bomen en struiken. De vergeten goudmijn van elke tuin. In maart is het daar licht, omdat er nog geen blad zit. Sneeuwklokjes, boshyacint, winterakoniet, bosanemoon en krokus doen het daar uitstekend. Ook het wildtulpje wordt hier genoemd als goede kandidaat.
- Gras dat je in het voorjaar even niet maait. Krokus en kleine narcissen verwilderen hier het snelst. Voorwaarde is dat je pas maait als het blad van de bollen geel is geworden, meestal ergens in juni.
- Potten en bakken op balkon of terras. Alles kan, maar reken erop dat je elk jaar opnieuw plant. In een pot vriest de kluit door en overleven de meeste bollen de winter niet.
Wil je dat de bollen ook nog iets doen voor de insecten die in maart als eerste wakker worden, kies dan enkelbloemige soorten in plaats van gevulde. Krokus, sneeuwklokje, botanische tulp en allium leveren stuifmeel op een moment dat er verder nauwelijks iets bloeit. Dat sluit aan bij wat we eerder schreven over een bijenvriendelijke tuin: het gaat vooral om vroeg en laat in het seizoen, niet om de zomerpiek.
De bodem beslist meer dan de soort
Bollen verdragen droogte prima en verrotting helemaal niet. Dat is de hele regel, eigenlijk. Gardeners’ World noemt bij het wildtulpje dan ook expliciet een goed doorlatende zandgrond.
Heb je zware klei of een tuin waar na een regenbui plassen blijven staan, dan zijn er twee opties. Je kunt een handvol scherp zand of fijn grind onder in het plantgat doen, zodat er water weg kan. Of je kiest voor soorten die daar minder moeite mee hebben: narcissen, sneeuwklokjes en boshyacint zijn beduidend minder kieskeurig dan tulpen en allium.
Zit je op zand, dan is het omgekeerde het aandachtspunt. Daar spoelen voedingsstoffen weg en droogt de bovenlaag snel uit. Een laagje compost over de grond na het planten helpt, en werkt tegelijk als bescherming. Hoe dat verder uitpakt in een tuin schreven we eerder in ons stuk over mulchen.
Wanneer precies de grond in
Niet alles kan tegelijk, en dat is de meest gemaakte fout in september.
Nu, in september en de eerste helft van oktober: narcissen, krokussen, sneeuwklokjes, allium, winterakoniet en boshyacint. Deze bollen willen nog wortelen zolang de grond warm is. Hoe eerder, hoe steviger ze volgend voorjaar staan.
Vanaf half oktober tot in december: tulpen. Tulpen die te vroeg de grond in gaan zijn gevoeliger voor de schimmelziekte vuur. Wacht tot de grond echt is afgekoeld, wat in Nederland meestal ergens rond half oktober gebeurt. Zolang de grond niet bevroren is, kun je in december nog planten en bloeien ze gewoon.
Kun je nu niet planten, haal de bollen dan wel uit de verpakking en leg ze koel en droog weg. In een gesloten plastic zak in een warme schuur beschimmelen ze binnen enkele weken.
Vijf dingen die volgend voorjaar het verschil maken
- Plant diep genoeg. Vuistregel: twee tot drie keer de hoogte van de bol. Voor het wildtulpje uit de tip komt dat neer op ongeveer tien centimeter diep en vijftien centimeter uit elkaar.
- Plant in groepen, niet in rijen. Zeven, elf of vijftien bollen bij elkaar in een onregelmatige vorm ziet er in maart uit als iets wat er vanzelf staat. Een keurige rij ziet er altijd uit als een keurige rij.
- Geef in de late herfst een laagje mulch. Dat houdt de temperatuur in de bodem stabiel en beschermt tegen strenge vorst.
- Laat het blad na de bloei helemaal afsterven. Dit is de belangrijkste en meest genegeerde regel. In die weken laadt de bol zichzelf op voor het jaar erna. Blad wegknippen of te vroeg maaien kost je de bloei van volgend jaar.
- Koop niet te veel in één keer. Vijftig bollen die je op één zaterdag in de grond zet lopen beter af dan tweehonderd die half oktober nog in het schuurtje liggen.
De eerlijke conclusie van deze maand: koop minder verschillende soorten en meer van elke soort, en kies waar het kan voor bollen die verwilderen. Dat kost een keer geld en levert daarna jarenlang op, en dat is precies de kant die een tuin op hoort te gaan.
