Honderd bedrijven tekenen ondernemersakkoord 2030: belofte of greenwashing?

Honderd bedrijven en vijf politieke partijen zetten woensdag hun handtekening onder het Ondernemersakkoord 2030, een initiatief van platform Future Up. Namen als Jumbo, bol, Signify, Fairphone en De Keukengroep staan eronder, samen goed voor zo’n 50 miljard euro omzet en meer dan 200.000 medewerkers. Change Inc meldde het als nieuws, en de eerste vraag die je dan stelt is de enige die telt: staat hier iets in waar je ze later op kunt afrekenen?

Wat er precies is getekend

Het akkoord gaat over het verdienvermogen van Nederland, niet over klimaatdoelen in enge zin. De bedrijven beloven concrete maatregelen om grondstoffen te behouden, de natuur te versterken en te zorgen voor een eerlijk speelveld. In de toelichting van Future Up worden voorbeelden genoemd die je kunt controleren als klant: meer biologische producten inkopen, en tweedehands aanbod opschalen. Dat laatste is voor een supermarkt of een elektronicamerk geen vage belofte maar een keuze die je in de winkel ziet.

De politieke kant is losser. D66, PRO, ChristenUnie, Volt en 50Plus tekenden mee en beloven de vraag naar niet-fossiele materialen te vergroten en schadelijke subsidies om te buigen naar investeringen in duurzame ondernemers. Dat zijn intenties van partijen die daarvoor eerst in een coalitie moeten zitten. Op 8 oktober overhandigt Future Up het akkoord aan minister-president Rob Jetten en aan Stientje van Veldhoven, minister van Klimaat en Groene Groei.

Directeur Ankie van Wersch van Future Up zei bij de ondertekening: “Met Prinsjesdag op komst is dit het moment om te kiezen voor een economie die klopt, nu maar vooral in de toekomst.” Dat is precies de zin die het akkoord ook kwetsbaar maakt, want een economie die klopt is geen meetbaar doel.

Waarom zo’n akkoord zo vaak leeg voelt

Ik ben er niet cynisch over, maar ik ben wel geschoold door de vorige ronde. Convenanten in het textiel, in de bouw en in de voedingsindustrie kenden allemaal hetzelfde patroon: een startbijeenkomst met veel logo’s, een pdf, en daarna vier jaar stilte tot iemand vraagt hoe het staat. Het probleem zit zelden in de bedoeling en bijna altijd in drie ontbrekende dingen.

Het eerste is een getal. Zolang er geen percentage en geen jaartal aan een belofte hangt, kun je nooit vaststellen dat iemand hem heeft gebroken. Het tweede is een basisjaar. “Meer biologisch inkopen” betekent niets als je niet weet hoeveel het vorig jaar was. Het derde is een buitenstaander die controleert. Een bedrijf dat zijn eigen voortgang beoordeelt komt zelden tot de conclusie dat het tegenvalt.

Bij dit akkoord ontbreken die drie in de berichtgeving. De volledige tekst staat wel openbaar op de pagina van het Ondernemersakkoord 2030, waar je hem ook zelf kunt ondertekenen als ondernemer. Lees hem, want daar staan de individuele toezeggingen per bedrijf, en dat is een ander soort document dan het persbericht.

Zo controleer je zelf of er iets van terechtkomt

Je hoeft geen onderzoeksjournalist te zijn om een belofte te volgen. Vier dingen kun je als consument doen, en ze kosten samen een half uur per jaar.

• Zoek in de tekst het bedrijf op waar jij klant bent en schrijf op wat er letterlijk staat. Een toezegging zonder werkwoord dat je kunt nameten is geen toezegging.
• Leg die zin naast het duurzaamheidsverslag van datzelfde bedrijf. Grote ondernemingen rapporteren sinds de Europese CSRD-regels een vast stramien aan cijfers, en daar zie je of een belofte ergens in de boekhouding landt.
• Kijk of er een keurmerk aan hangt dat door een derde partij wordt gecontroleerd. Een eigen groen logo zegt niets, een audit van buiten wel.
• Zet een herinnering in je agenda voor over een jaar. Dat klinkt flauw, maar het is precies wat er nooit gebeurt, en het is de enige reden dat dit soort akkoorden zonder gevolgen kan verwateren.

Mijn oordeel: nog geen greenwashing, wel een halve tekst

Greenwashing is het verkopen van een groen verhaal dat niet klopt. Dit akkoord verkoopt geen onwaarheid: de handtekeningen zijn echt, de bedrijven zijn groot, en een deel van hen doet al jaren dingen die kloppen. Fairphone bouwt zijn hele model op repareerbaarheid, en dat is niet iets wat je even in een persbericht verzint.

Maar een akkoord zonder cijfers is ook geen belofte, het is een intentie met een fotomoment erbij. De eerlijke conclusie op dit moment is dus dat het te vroeg is voor beide oordelen. Wat het akkoord wel doet, is honderd bedrijven publiek vastleggen op een richting, en publieke uitspraken zijn lastiger terug te draaien dan interne plannen. Dat is winst, zolang iemand ze bijhoudt.

Voor jezelf verandert er intussen niets. De keuzes die aantoonbaar iets doen zijn nog steeds de saaie: minder kopen, langer gebruiken, en bij twijfel kijken naar de levenscyclusanalyse van een product in plaats van naar de claim op de verpakking. Wie daar dit najaar mee aan de slag wil, vindt in ons overzicht van bewuster consumeren in 2026 de keuzes die wel een meetbaar effect hebben. Het Ondernemersakkoord kan daar over een paar jaar bij komen. Voorlopig is het vooral een lijst namen en een afspraak om het beter te gaan doen.