Helpen spaaracties van de supermarkt kinderen gezonder eten?

Een beetje, en alleen als er thuis iets mee gebeurt. Een plastic figuurtje of een kweekbakje laat een kind geen spruitjes eten, maar onderzoek laat wel zien dat zo’n figuurtje groente aantrekkelijker maakt en dat zelf kweken helpt. Het effect zit dus niet in het sparen, maar in wat je ermee doet aan tafel. De Telegraaf legde de vraag op 21 september aan zijn lezers voor, midden in een actieronde waarin bijna elke grote supermarkt kinderen iets laat verzamelen dat met groente te maken heeft.

Wat er nu in de winkels ligt

Dat de acties dit jaar over groente en fruit gaan, is geen toeval. NU.nl legde op 20 september uit waarom. De voedingssector houdt zich aan de Reclamecode voor Voedingsmiddelen, en die verbiedt het om ongezonde producten bij kinderen aan te prijzen. Groente en fruit mag wel. Het gevolg is dat de dranghekken bij de ingang er nog steeds staan, maar dat de kinderen erachter nu om groenteplaatjes bedelen in plaats van om snoepkaarten.

Bij Albert Heijn lopen van 7 tot en met 27 september de Diskeyz, klikbare schijfjes met dertig Disney- en Pixarfiguren die elk aan een groente of fruitsoort zijn gekoppeld. Mickey Mouse hoort bij paprika, Olaf bij wortel en Bliksem McQueen bij bloemkool. Bij de actie hoort een poster met een seizoenskalender en een Regenboogchallenge, waarbij kinderen groente in alle kleuren proberen. Je krijgt een Diskey bij elke vijftien euro aan boodschappen, meldt AGF.nl.

Lidl laat klanten van 31 augustus tot en met 11 oktober sparen voor zes kweekbakjes met microgroente, zoals radijs en tuinkers, die kinderen thuis zelf opkweken. PLUS heeft knuffels die kinderen moeten aansporen meer vezels en groente te eten.

Wat onderzoek zegt over figuurtjes

Het beste Nederlandse onderzoek hiernaar is al wat ouder, maar nog steeds bruikbaar. Communicatiewetenschapper Simone de Droog promoveerde in 2013 aan de Universiteit van Amsterdam op de vraag of stripfiguren kleuters naar gezond eten kunnen trekken. In een van haar proeven kregen 216 kinderen van vier tot zes jaar een banaan en bananensnoep te zien, met of zonder figuurtje op de verpakking. Met een figuurtje erop vonden kinderen de banaan net zo aantrekkelijk als het snoep, en vroegen ze er net zo vaak om.

Opvallender was dat een onbekend figuurtje, een aapje, net zo goed werkte als Dora of SpongeBob. De verklaring die De Droog vond, is dat het figuurtje bij het product moet passen. Een konijn bij een wortel voelt voor een kleuter logisch, en dat maakt de combinatie leuk. In een vervolgproef aten kleuters ook meer groente nadat ze een prentenboek hadden gelezen over een figuurtje dat zelf groente at.

Daar zit meteen mijn kanttekening bij de Diskeyz. Donald Duck bij rode kool of Elsa bij ijsbergsla is geen combinatie die een kind uit zichzelf maakt. Het werkt waarschijnlijk wel om kinderen de winkel in te krijgen, maar of het de rode kool zelf aantrekkelijker maakt, is nog maar de vraag. En wat De Droog in de verpakkingsproef mat, was hoe leuk kinderen een product vonden en of ze erom vroegen. Dat is iets anders dan wat ze over een maand nog eten.

Wat onderzoek zegt over zelf kweken

Voor zelf kweken is het bewijs sterker. Wageningen Food & Biobased Research zette in 2024 veertien overzichtsstudies naast elkaar over moestuinieren met kinderen. De effecten zijn het meest overtuigend voor het eten van groente en fruit. Kinderen die zelf kweken, weten er meer van, staan er positiever tegenover en zijn eerder bereid iets te proeven, en de meeste studies vinden dat ze ook echt meer groente en fruit eten.

Wel met een belangrijke voetnoot. De programma’s in die studies liepen meestal tien tot twaalf weken, met wekelijks een les van drie kwartier tot een uur in een echte moestuin. Een bakje tuinkers op de vensterbank is een veel kleinere versie daarvan. Het kan een begin zijn, maar alleen als je het kind er echt bij betrekt en het resultaat samen opeet.

Wat het thuis betekent

Albert Heijn liet zelf ook ouders ondervragen, en die cijfers zijn het nuttigste deel van de actie. Groene groente en fruit gaan er bij de meeste kinderen goed in, 75 procent van de ouders zegt dat hun kind die dagelijks of meerdere keren per week eet. Blauw en paars eet maar 43 procent van de kinderen zo vaak, en witte groente is het lastigst, 36 procent van de ouders zegt dat hun kind daar moeite mee heeft. Dat zegt meer over wat er op tafel komt dan over de smaak van bloemkool.

Wil je de actie iets laten opleveren, dan zijn dit de dingen die volgens het onderzoek het verschil maken.

• Gebruik het figuurtje als aanleiding, niet als beloning. Laat je kind de groente van zijn nieuwe Diskey uitzoeken in de winkel en samen koken.
• Proef vaker dan een keer. Kinderen hebben vaak meerdere pogingen nodig voordat ze een nieuwe smaak accepteren, en een poster met vakjes helpt daarbij om vol te houden.
• Schep meer groente op. Onderzoekers van Penn State vonden in 2021 dat kleuters 68 procent meer groente aten als de portie op hun bord werd verdubbeld van 60 naar 120 gram, schreef Scientias.
• Laat het gekweekte ook echt op het brood of in de soep belanden. Het moment dat een kind eet wat het zelf heeft opgekweekt, is waar het in het Wageningse onderzoek om draait.

En doe vooral geen extra boodschappen om sneller te sparen. Dat is precies waar zo’n actie voor de supermarkt om draait. Vanuit duurzaam oogpunt heb ik ook een voorkeur. Een bakje waar iets in groeit dat je opeet, blijft een stuk langer nuttig dan dertig plastic schijfjes die over een jaar in een la liggen. Zie je nog meer manieren om samen groente te kweken, dan staan er in groenten die je in september nog zaait een paar die ook kinderen snel resultaat geven.