Lekt je magnetron straling? Dit ene onderdeel controleer je wel

Even een kom soep opwarmen en dan toch een stapje achteruit doen, omdat je ergens hebt gehoord dat een magnetron straling lekt. Die twijfel is hardnekkig. Duurzaam Nieuws legde op 11 november met levensmiddelentechnoloog Matthijs Dekker van Wageningen University uit hoe het zit. Een goed onderhouden magnetron lekt bij normaal gebruik geen schadelijke straling, ook niet na jaren. Er is wel één onderdeel dat bepaalt of dat zo blijft, en dat is de deur.

Wat voor straling een magnetron gebruikt

Het woord straling zet mensen op het verkeerde been. Een magnetron werkt met microgolven met een frequentie van ongeveer 2,45 gigahertz. Die golven laten de watermoleculen in je eten trillen, en daardoor wordt het warm. Het is niet-ioniserende straling, en dat is iets heel anders dan röntgen-, gamma- of radioactieve straling. Het RIVM noemt de magnetron als voorbeeld van een alledaagse bron van dit soort straling, net als de mobiele telefoon.

Daaruit volgt ook iets wat veel mensen niet weten. Eten uit de magnetron wordt zelf niet radioactief. De FDA zegt het zo: de energie van de microgolven wordt warmte zodra het eten haar opneemt, en maakt het eten niet radioactief of besmet.

Waarom de golven binnen blijven

Kijk eens goed naar het raampje in de deur. Achter het glas zit een metalen rooster met kleine gaatjes. Die gaatjes zijn kleiner dan de golflengte van de microgolven, die ongeveer 12 centimeter is. Licht komt er wel doorheen, zodat je je eten kunt zien draaien, maar de microgolven niet. Samen met de metalen behuizing vormt dat rooster een kooi van Faraday, die de golven binnenhoudt.

Voor magnetrons geldt in Europa de veiligheidsnorm IEC 60335-2-25, die eisen stelt aan hoeveel microgolfstraling er uit een apparaat mag komen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is de lekkage bij magnetrons die aan de norm voldoen verwaarloosbaar klein en niet schadelijk. In de Verenigde Staten geldt een eigen grens: volgens de Amerikaanse FDA mag de lekkage gedurende de hele levensduur van een magnetron op ongeveer 5 centimeter afstand niet boven 5 milliwatt per vierkante centimeter komen.

Die normen gaan wel uit van een apparaat waarvan de deur en de beveiliging goed werken. Daar zit de crux.

Het ene onderdeel dat je controleert

Een oude of defecte deurafdichting is de meest voorkomende oorzaak van lekkage. Het rubber of de rand waar de deur op de behuizing aansluit kan verslijten, beschadigen of vervormen. Een magnetron die er van buiten nog prima uitziet, kan dus toch een zwakke plek hebben. Loop daarom af en toe de deur na, bijvoorbeeld als je hem toch schoonmaakt.

• De afdichting. Zitten er scheuren, deuken of vervormingen in de rand, dan sluit de deur mogelijk niet meer goed af.
• Het gaas. Is het metalen rooster in de deur kapot of los, dan is een deel van de afscherming beschadigd.
• De scharnieren en sluiting. Sluit de deur niet meer stevig, of is hij krom of vervormd, gebruik de magnetron dan niet, adviseert de FDA.
• De beveiliging. Blijft de magnetron werken terwijl de deur openstaat, stop dan meteen. Dan weet je niet zeker of er microgolven vrijkomen.

Sluit de deur niet meer goed, dan moet je het apparaat volgens Dekker laten repareren of vervangen en tot die tijd niet meer gebruiken. Het hele apparaat hoeft niet altijd weg, want een deurafdichting is vaak te vervangen. Wel moet de deur na de reparatie weer goed sluiten.

Schoonmaken en gezond gebruik

Vuil en aangekoekte spetters rond de deurrand zijn meer dan een schoonheidsfoutje. Ze zitten precies op de plek waar de deur moet aansluiten. De FDA adviseert de binnenkant, de rand van de opening en de deur geregeld schoon te maken met water en een mild afwasmiddel, en geen schuursponsjes, staalwol of schuurmiddel te gebruiken. Voor de rest van de keuken werken de middelen uit ons stuk over ontvetten met soda en azijn prima.

Wil je het gezond houden, dan zit de grootste winst eerlijk gezegd niet in de straling maar in wat je erin zet en hoe goed het opwarmt. Restjes moeten goed heet worden, zeker rijst, zoals je leest in ons stuk over een restje rijst veilig opwarmen. En wie bewust met plastic omgaat, warmt eten liever op in een glazen of porseleinen schaal dan in een plastic bakje; meer daarover in ons stuk over microplastics in huis vermijden.

Kortom, je hoeft geen stap achteruit te doen als de magnetron draait. Houd wel de deur in de gaten. Die vertelt je of het apparaat nog doet wat het belooft.