Egels gaan nu in winterslaap: zo help je ze in je tuin de winter door
Egels gaan vanaf november in winterslaap. Wat er in hun lijf gebeurt, wat je in de tuin laat liggen, wat je laat en wanneer een egel hulp nodig heeft.
Wie de afgelopen weken ’s avonds nog geritsel onder de heg hoorde, merkt het nu waarschijnlijk minder. Egels gaan meestal vanaf november in winterslaap, schreef Gardeners’ World op 18 november, en ze komen er pas rond april weer uit. Wat je in die maanden voor een egel doet, zit vooral in wat je laat liggen en wat je laat. Om dat goed te doen helpt het om te weten wat er in die egel gebeurt.
Wat er in een egel gebeurt als hij gaat slapen
Egels horen bij de weinige zoogdieren die een echte winterslaap houden. Hun lichaamstemperatuur zakt volgens Gardeners’ World tot zo’n 5 graden, alle lichaamsfuncties vertragen sterk en het dier teert maandenlang op het vet dat het in de zomer en herfst heeft opgebouwd. Eten en drinken doet een slapende egel niet.
Toch slaapt hij niet aan één stuk door. Op zachte nachten wordt een egel soms wakker, voor een uur of voor een paar dagen, en het gebeurt geregeld dat hij daarna op een andere plek verder slaapt. Juist dat wakker worden kost veel energie, en kevers, rupsen en wormen zijn midden in de winter schaars. Daarom is een slapende egel zo kwetsbaar voor verstoring. Elke keer dat hij onnodig wakker wordt, gaat er brandstof af die hij in maart nog nodig heeft.
Voor jonge egels uit een late worp is het krap. Een jonge egel moet eind november minstens 500 gram wegen om de winter te overleven, meldt Welingelichte Kringen op gezag van Ecomare.
Wat je nu in je tuin laat liggen
Een egel slaapt nooit zomaar in de open lucht. Hij kiest een droge, beschutte en rustige plek, zoals een hoop bladeren of takken, een open composthoop of de ruimte onder een schuurtje. Hoe minder je in november en december opruimt, hoe meer van die plekken er overblijven.
Dat begint met het blad. Een hoek met afgevallen blad onder struiken is een kant-en-klaar winterbed en levert tegelijk het bodemleven waar een egel in het voorjaar van eet. In september schreven we al over wat een studie over bladeren laten liggen laat zien. Moet het blad van het gazon of het terras af, gebruik dan een hark en geen bladblazer, en schuif het naar een rustige hoek in plaats van het af te voeren. Hoe je dat handig aanpakt lees je in ons stuk over blad harken en wat je met de hoop doet.
Snoeiafval werkt net zo. Een stapel takken die tot het voorjaar blijft liggen, is voor een egel een schuilplek en voor insecten en amfibieën een winterhuis. Wie liever iets bouwt, kan een egelhuis neerzetten. Omdat egels in de winter soms van slaapplek wisselen, kan ook een huisje dat je nu neerzet nog een bewoner vinden. Hoe je zo’n huisje maakt dat droog en ruim genoeg is, staat in ons artikel egelhuis maken in negen stappen.
Voer je al bij, ga dan door met kleine hoeveelheden. Kattenbrokjes op basis van vlees en een schaaltje kraanwater zijn genoeg. Gardeners’ World raadt aan het voer om de paar dagen te controleren en wat niet op is wekelijks te vervangen, zodat er geen schimmel in komt. Melk geef je nooit, egels kunnen daar niet tegen.
Wat je deze winter beter niet doet
Het belangrijkste advies is ook het makkelijkste: laat ze met rust. Dat betekent vooral voorzichtig zijn bij tuinwerk in de koude maanden. Steek niet met een riek in de composthoop, ruim de takkenstapel achter de schuur niet op en verplaats geen bladhoop zonder eerst te kijken. Wil je de composthoop toch omzetten, wacht dan tot het voorjaar.
Ook een egelhuis maak je in de winter niet open om te kijken of er iemand thuis is. Elke verstoring kost energie en kan ervoor zorgen dat de egel een nieuwe schuilplaats moet zoeken. Ben je nieuwsgierig, dan geeft een wildcamera een kijkje zonder dat het dier er last van heeft.
Gebeurt het toch dat je per ongeluk een slapende egel blootlegt, dek hem dan meteen weer toe met blad of ander isolerend materiaal. Zet er wat water en kattenbrokjes bij, zodat hij genoeg energie heeft om zo nodig een nieuwe plek te zoeken.
Wanneer een egel wel hulp nodig heeft
Er zijn situaties waarin je niet afwacht. Ligt een egel opgerold op een open, onbeschutte plek, dan is hij vrijwel zeker ziek of verzwakt, want een gezonde egel slaapt daar nooit. Ook een egel die in de herfst of winter overdag rondloopt, is reden om advies te vragen. Hetzelfde geldt voor een jonge egel die eind november duidelijk te klein is.
Egelbescherming Nederland noemt nog meer signalen, zoals een egel die wankelt, rondjes loopt, hoest of zich niet oprolt als je hem op zijn zij legt. Ook een verstoord winternest waar het dier niet kan blijven, hoort in dat rijtje.
Pak de egel in zo’n geval met stevige handschoenen op, leg hem in een hoge doos met een handdoek en houd hem warm met een kruik die niet te heet is. Bel daarna de dierenambulance of de dichtstbijzijnde egelopvang, liefst telefonisch, omdat mail daar niet elke dag gelezen wordt. Zelf houden mag niet. Egels zijn beschermd en horen bij een opvang thuis tot ze weer sterk genoeg zijn.
Hoe het met de egel in Nederland gaat, bleek in september nog uit de egeltelling van 2026, waarin minder egels werden geteld. Dat maakt elke tuin met een rommelhoek, een bladhoop en een eigenaar die in de winter even niets doet, net wat waardevoller.