Koken uit je eigen moestuin: zo plan je nu een oogst voor het hele jaar
Een moestuin die het hele jaar eten geeft, plan je vanaf je bord. Wat je wanneer zaait, wat nu nog de grond in kan en hoe je je oogst tot het voorjaar bewaart.
In de Rotterdamse wijk Schiebroek koken buurtbewoners drie keer per week een maaltijd van wat ze zelf in de moestuin van hun buurthuis oogsten. Het is een mooi voorbeeld van hoe een moestuin meer is dan een hobby: het is een voorraadkast. Wie daar thuis ook iets van wil hebben, merkt alleen dat de oogst vaak in een paar zomerweken komt en daarna stilvalt. Een oogst voor het hele jaar plan je niet in het voorjaar, maar nu, en vooral door anders te kijken naar de kalender.
Rijnmond sprak op 25 oktober met initiatiefneemster Mandy Los van wijkcentrum De Buurvrouw. Samen met stadsboerin Marlen Arkersteijn begon ze Thuis bij de Buurvrouw, waar steeds een andere buurtbewoner kookt met de eigen oogst. Zo kwamen er al gerechten uit Iran, Eritrea, Syrië en Afghanistan op tafel. De les voor je eigen tuin: begin bij wat je wilt eten, niet bij het zaadzakje.
Plan vanaf je bord, niet vanaf het voorjaar
De meeste mensen zaaien in april en mei alles tegelijk. Dan heb je in augustus meer courgettes dan je op kunt, en in februari niets. Het trucje is om de oogstmaanden als uitgangspunt te nemen en terug te rekenen naar het moment van zaaien. Met de maandkalender van Gardeners’ World en hun overzicht van wintergroenten ziet een jaar er grofweg zo uit.
| Wat je eet | Wanneer je het oogst | Wanneer het de grond in moet |
|---|---|---|
| Tuinbonen, knoflook, uien | Late voorjaar en zomer | Oktober en november |
| Sla, radijs, bieten | Mei tot en met de herfst | Vanaf maart, elke paar weken een beetje |
| Courgette, pompoen, bonen, tomaat | Zomer en vroege herfst | April en mei, pompoen tot in juni |
| Boerenkool, prei, pastinaak, winterkool | Herfst en winter | Voorjaar en zomer, boerenkool en winterkool in juli |
| Kerstaardappelen | Eind oktober tot december | Augustus tot september |
| Snijbiet, bosui, lentekool, wintersla | Winter tot in mei | Juli en augustus |
| Witlof | Winter | Wortels in de herfst uitgraven en binnen trekken |
Wat in deze tabel opvalt, is dat de lastigste maanden, februari tot en met april, afhangen van wat je in de zomer doet. Gardeners’ World noemt juli de start van het wintergroentenseizoen: zaai na de langste dag snijbiet, boerenkool, winterkool en bieten, en half augustus sla en bosui. Een groot voordeel is dat de aardvlo, die rucola en oosterse bladgroenten in het voorjaar vernielt, van augustus tot het voorjaar in rust is.
Wat er eind oktober nog de grond in kan
Ook nu is het nog niet te laat om aan het volgende jaar te bouwen. Gardeners’ World noemt voor oktober winterbladgroenten, winterharde erwten, knoflook, plantuien en tuinbonen. In november volgen nog knoflook, uien, sjalotten en tuinbonen. Wat je nu poot, staat in het vroege voorjaar al flink in het blad en geeft je de eerste oogst als de rest van de tuin nog moet beginnen.
Hoe je knoflook precies poot, lees je in ons stuk over knoflook planten in de herfst. Wat je verder in oktober oogst en opruimt, zetten we op een rij in de moestuin in oktober.
Pak er nu ook meteen een agenda bij. Zet in juli een herinnering voor de wintergroenten en half augustus voor sla en bosui. Dat ene moment in de zomer is wat het verschil maakt tussen een lege tuin in maart en een bed vol snijbiet.
Je oogst bewaren tot het voorjaar
De andere helft van een jaaroogst is bewaren. Een moestuin geeft vaak in korte tijd te veel, en wat je goed opslaat, kook je in januari nog.
- Wortels en kool inkuilen. Gardeners’ World beschrijft een variant op inkuilen: graaf een grote kleipot in de grond, leg grind of split op de bodem en stapel de groenten met laagjes stro ertussen. Een laag stro en een deksel met stenen erbovenop, en je hebt volgens het blad tot maart verse wortelgroenten en kool.
- Inmaken in het zuur. Azijn is het basisingrediënt, suiker en zout bepalen de smaak. Komkommer, courgette, paprika en pepers lenen zich er goed voor. Schone, gesteriliseerde potten zijn het belangrijkste.
- Jam en compote. Fruit met suiker blijft op een koele, donkere plek tot een jaar goed.
- Kruiden invriezen. Snijd ze fijn, doe ze met een beetje water in een ijsblokjesvorm en gooi zo’n blokje bij het koken in de pan. Ontdooien hoeft niet.
- Drogen. Kruiden en pepers hang je in bosjes op de kop tot ze helemaal droog zijn.
- Witlof trekken. Haal de wortels uit de grond, snijd het blad af tot een paar centimeter boven de wortelhals en zet drie of vier wortels in een emmer met grond in een koele, donkere schuur. Na ongeveer een maand heb je stronken van zo’n vijftien centimeter.
Pompoen houdt het het makkelijkst. Oogst hem rijp met een stukje steel eraan en bewaar hem op een droge plek; dan kook je er tot diep in de winter van. Wat je er allemaal mee kunt, ook met schil en pitten, staat in ons artikel over pompoen zonder afval.
Samen is een overschot geen probleem
Het mooiste aan het Rotterdamse voorbeeld is dat een overschot daar geen probleem is. Wat de tuin geeft, wordt gedeeld en gekookt, en wie kookt, brengt zijn eigen recepten mee. Dat werkt ook kleiner. Spreek met buren of een volkstuincollega af wie welke groente teelt, zodat niet iedereen tegelijk met een berg courgettes zit. Of sluit aan bij een gezamenlijke tuin in je buurt; hoe dat werkt, lees je in ons stuk over sociale voedseltuinen. Een jaar lang koken uit de tuin wordt zo minder een kwestie van perfect plannen en meer van samen verdelen.
