Gifvrije tuinplanten kopen: zo herken je planten zonder bestrijdingsmiddel

Een plant die zonder bestrijdingsmiddelen is gekweekt, herken je in de winkel vooral aan het keurmerk EU-biologisch of Demeter op het label. Een bijtje of het woord bijvriendelijk op het etiket zegt daar niets over. Koop je bij een kleine kweker zonder keurmerk, dan is doorvragen de enige manier om het te weten. Hieronder lees je waar je precies op let en welke vragen je stelt.

Aanleiding is een stuk in Gardeners’ World van 23 september over Mary Gatacre en Anne Wieggers. Zij organiseren de Ambachtelijke Plantenmarkt op Landgoed De Wiersse in Vorden, dit weekend op zaterdag 26 en zondag 27 september. Wie daar wil staan, tekent een contract dat hij zonder pesticiden werkt en geen planten inkoopt waar die op kunnen zitten. Opvallend genoeg eisen de organisatoren geen biologisch certificaat. Sommige kleine kwekers werken aantoonbaar duurzaam, maar vinden de papierwinkel te zwaar. Daarom maakten ze per kweker een duurzaamheidsprofiel waarin je kunt lezen hoe die werkt.

Dat is precies het probleem waar je als koper tegenaan loopt. Gifvrij is geen beschermd woord, en tussen een gecertificeerde kwekerij en een tuincentrumplant uit een grote kas zit een grijs gebied.

Waarom het voor bijen uitmaakt waar je plant vandaan komt

Veel zaden, bollen en planten zijn behandeld met middelen die schadelijk zijn voor bijen en andere insecten, mogelijk ook met neonicotinoïden. Dat schrijft Milieu Centraal. Het gif zit dan niet alleen op de buitenkant van het blad, het komt in de plant en de bloemen terecht. Een bij die zo’n bloem bezoekt, haalt het met de nectar en het stuifmeel naar binnen.

Dat maakt de situatie wrang. Je koopt een lavendel of een zonnehoed omdat je de bijen wilt helpen, en je zet ze daarmee precies het verkeerde voor. Ik vind dat eerlijk gezegd de belangrijkste reden om bij het kopen van bloeiende planten even langer naar het label te kijken dan naar de bloemen.

Welke labels wel iets zeggen

Milieu Centraal noemt twee keurmerken die garanderen dat planten, bollen en zaden geen onnodige gifstoffen bij zich dragen. Voor de rest is voorzichtigheid op zijn plaats.

Wat je op het label ziet	Wat het zegt	Let op
EU-biologisch, het groene blad van sterretjes	Biologisch geteeld volgens de Europese regels, zonder onnodige gifstoffen op plant, bol of zaad	Het betrouwbaarste teken dat je in een gewone winkel tegenkomt
Demeter	Biologisch-dynamisch geteeld, met dezelfde garantie	Vooral te vinden op zaden en bij gespecialiseerde kwekers
Een bijtje, een vlinder of het woord bijvriendelijk	Vaak alleen dat de plant bloemen heeft waar bijen op afkomen	Geen garantie dat er geen gif op of in de plant zit
Geen keurmerk, wel een kweker die zegt dat hij gifvrij werkt	Kan kloppen, maar je moet het zelf navragen	Vraag of hij alles zelf kweekt of ook inkoopt

Milieu Centraal waarschuwt er zelf ook voor dat sommige logo’s misleidend zijn. Zie je een plaatje dat je niet kent, zoek het dan op voordat je het gelooft.

Vragen die je een kweker zonder keurmerk stelt

Op een plantenmarkt of bij een kleine kwekerij kun je gewoon met de maker praten. Dat is een voordeel, want een goede kweker vertelt graag hoe hij werkt. Deze vragen maken snel duidelijk hoe het zit.

• Kweekt u alles zelf, of koopt u ook planten in? Een ingekochte plant kan behandeld zijn, ook al werkt de kweker zelf gifvrij.
• Gebruikt u bestrijdingsmiddelen, ook op de moederplanten of het zaad?
• Welke potgrond gebruikt u? Veenvrije grond is een teken dat iemand verder denkt dan alleen de plant.
• Hoe lost u een plaag op? Wie daar een concreet antwoord op heeft, werkt meestal echt zonder gif.

De organisatoren in Vorden noemen duurzaamheid in het artikel een breed begrip, van veenvrije potgrond en biodiversiteit tot hergebruik van materialen. Dat klopt, maar voor bijen weegt het ontbreken van gif het zwaarst. Begin daar.

Zo maak je je plantenkeuze nog beter

Een gifvrije plant is een goed begin. Met een paar extra keuzes help je er meer insecten mee.

• Kies inheems. Planten die hier van nature voorkomen, passen bij de insecten die hier leven. Milieu Centraal raadt aan om voor gifvrij, inheems en lokaal te gaan.
• Kies open bloemen. Bijen en vlinders kunnen slecht bij de nectar van dubbelgevulde bloemen. Enkelvoudige, open bloemen werken beter.
• Begin klein. Het opkweken van grote planten, zeker in een kas, belast het milieu. Met jonge, kleine planten verklein je dat, en volgens Milieu Centraal ook de kans dat je ongewenste meelifters zoals invasieve insecten mee naar huis neemt.
• Zaai zelf. Uit biologisch zaad kweek je voor weinig geld je eigen planten, en dan weet je zeker wat er op zit. Waarom inheems zaad meer insecten trekt, lees je in ons stuk over de zaaiweek.
• Zorg voor bloei van voorjaar tot herfst. Milieu Centraal noemt dat een bijenboog, zodat er elke maand iets te halen valt.

Wat bijen en hommels nu in het najaar verder helpt, zetten we op een rij in zeven dingen die bijen en hommels echt helpen. Wie dit weekend toch in de buurt van Vorden is, kan op de Ambachtelijke Plantenmarkt bij ruim dertig kwekers zelf vragen hoe ze werken. Dat de organisatoren ook tuincentra willen laten zien hoeveel vraag er is naar gifvrije planten, vind ik misschien nog wel het mooiste aan het hele initiatief. Die vraag begint bij de koper die naar het label kijkt.