Dwangsom voor McDonald’s om wegwerpbekers: wat de regels echt eisen

Een fastfoodketen die sinds 2024 de wet overtreedt, en pas onder dreiging van een boete van miljoenen aankondigt dat het anders gaat. Zo vat je het bericht samen dat Duurzaam Nieuws vrijdag publiceerde over McDonald’s en de wegwerpbekers. Het is een aardig verhaal, maar het interessantere deel zit niet bij die ene keten. Het zit bij de regel zelf, want die geldt voor elke plek waar je iets eet of drinkt dat je niet meeneemt.

Wat de regel precies zegt

Sinds 2024 mag een horecagelegenheid je geen wegwerpbeker met plastic erin geven als je ter plaatse consumeert. Dat is de kern, en die klinkt strenger dan hij is, want er is een uitweg. De regels laten twee routes toe:

• helemaal overstappen op herbruikbare bekers, of
• eenmalige bekers blijven gebruiken, mits het bedrijf ze zelf inzamelt en laat recyclen, en bijhoudt hoeveel er omgaan.

Herbruikbaar is dus het uitgangspunt en inzamelen is de uitzondering, niet andersom. De verplichting om een administratie bij te houden hoort daar onlosmakelijk bij: zonder cijfers kan niemand controleren of die tweede route echt wordt gelopen.

De Inspectie Leefomgeving en Transport stelde volgens Duurzaam Nieuws vast dat McDonald’s Nederland geen van beide deed. In de restaurants gingen wegwerpbekers van plastic over de toonbank, die werden niet apart ingezameld voor recycling, en de verplichte administratie ontbrak. De inspecties vonden dit jaar plaats bij 32 vestigingen, na een handhavingsverzoek van de Fair Resource Foundation. De regeling waar het om draait, is de Regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik.

Waarom het twee jaar duurde

Dit is het deel dat mij het meest opvalt. De regel geldt sinds 2024, de overtreding liep al die tijd door, en pas in juni 2026 kondigde de inspectie een voornemen tot een last onder dwangsom aan. Nu volgt de definitieve last: is de keten op 5 januari 2027 niet volledig over op herbruikbare bekers, dan kost elke overtreding 625.000 euro, tot een maximum van 3.750.000 euro.

Zet daar de schaal naast die de inspectie zelf noemt. Volgens senior inspecteur Gert van Rootselaar verstrekt het bedrijf jaarlijks 175 miljoen bekers, waarvan ongeveer de helft in de restaurants zelf. Dat is dus grofweg 87 miljoen bekers per jaar op de plek waar de regel geldt, en dat twee jaar lang. Een maximumboete van bijna vier miljoen euro is dan geen straf maar een prijskaartje, en niet eens een hoog prijskaartje. Dat handhaving vooral werkt als aankondiging, en dat het bedrijf pas beweegt op het moment dat de brief er ligt, zegt iets over hoe vrijblijvend zo’n verbod in de praktijk is.

Tegelijk moet ik toegeven dat het resultaat telt. De keten heeft nu vastgelegd dat het per 5 januari 2027 uitsluitend herbruikbare bekers gebruikt bij consumptie ter plaatse, en de inspectie controleert dat volgend jaar. Dat is een grotere stap dan wat vrijwillige beloftes in deze sector de afgelopen jaren hebben opgeleverd.

Wat je er zelf aan hebt

Dit nieuws maakt van jou geen handhaver, maar het geeft je wel iets in handen. Als je in een zaak zit en je krijgt je koffie of frisdrank in een plastic wegwerpbeker terwijl je aan een tafeltje gaat zitten, dan is dat alleen toegestaan als die zaak de bekers apart inzamelt voor recycling. Zie je geen aparte bak staan en verdwijnt alles in één afvalbak, dan klopt er iets niet. Dat is een redelijke vraag om te stellen aan de balie, en het is een stuk effectiever dan thuis nog een keer je afvalscheiding aanscherpen.

Belangrijker nog: dit gaat over consumptie ter plaatse. Neem je het mee, dan valt het onder andere regels en mag je de beker gewoon meekrijgen. Wie in het dagelijks leven minder wegwerpplastic wil, komt dus verder met een eigen beker in de tas dan met verontwaardiging over één keten. Dat past bij wat we hier vaker schrijven over plastic in huis vermijden: het zit zelden in één groot gebaar en bijna altijd in de handelingen die je twintig keer per maand herhaalt.

De vraag die openblijft

Als de grootste keten van het land twee jaar lang de regel kan negeren voordat er een brief komt, hoe zit het dan bij de duizenden kleinere zaken waar niemand een handhavingsverzoek voor indient? Deze zaak kwam er alleen omdat een stichting erom vroeg. Dat is geen systeem van toezicht, dat is toeval met een goede afloop. Voor wie de regel serieus neemt, is dat het echte nieuws van deze week.