Turfvrije potgrond zelf maken: zo tuinier je zonder turf

Pak een gewone zak potgrond in het tuincentrum en de kans is groot dat het grootste deel turf is. Gedroogd veen houdt water en voeding goed vast en bevat zelf vrijwel niets, en dat maakt het voor fabrikanten een handige basis. Gardeners’ World legde deze week uit waarom je daar beter vanaf kunt en hoe je zelf een turfvrij mengsel maakt. Het recept is verrassend simpel. Wat ik er nog bij wilde zetten, is hoe je in de winkel ziet wat er echt in een zak zit, want daar gaat het in de praktijk het vaakst mis.

Waarom turf niet bij een groene tuin past

Turf komt uit veengebieden. Om het te winnen wordt veen afgegraven, en daarmee verdwijnt een landschap met een eigen planten- en dierenleven. Het komt ook koolstof vrij die daar duizenden jaren opgeslagen lag. De Britse Royal Horticultural Society noemt veengebieden de efficiëntste koolstofopslag op land. Volgens Gardeners’ World groeit veen minder dan een millimeter per jaar aan. Wat in een paar seconden in een zak verdwijnt, is er dus pas over eeuwen weer.

Gardeners’ World schrijft ook dat potgrond met turf sinds 2024 in het Verenigd Koninkrijk verboden is. Dat klopt niet helemaal. De vorige Britse regering kondigde dat verbod wel aan, maar het is er nooit gekomen. De RHS meldt zelf dat er nog altijd geen wet is en begon in november 2025 juist een petitie om er een af te dwingen. Intussen wacht de RHS niet op de wet en verkoopt sinds 2019 geen potgrond met turf meer. In Nederland en België ligt er geen verbod. Hier ligt de keuze dus gewoon bij jou, in het gangpad van het tuincentrum.

Zo lees je een zak potgrond

Op de voorkant van veel zakken staat een woord dat goed klinkt, maar niet altijd zegt wat je denkt. Een paar dingen om op te letten.

• Turfvrij betekent dat er geen turf in zit. Draai de zak toch om en lees de samenstelling, want dat is de enige plek waar het echt staat.
• Turfarm of turfgereduceerd betekent dat er minder turf in zit, niet dat er geen turf in zit. Vaak is het nog steeds een flink deel.
• Kokosturf is een verwarrende naam voor gemalen kokosvezel. Er zit geen turf in, ondanks het woord.
• Veenmos en veenmosveen zijn niet hetzelfde. Gardeners’ World legt uit dat veenmosveen een laag is die boven de turf ligt en ook wordt afgegraven, al is dat iets minder ingrijpend. Veenmos is het levende plantje dat je kunt telen, en dat is wel een duurzaam alternatief.

Ook bij turfvrije grond is het goed om even verder te kijken. Kokos- en houtvezel komen soms van ver, en volgens Gardeners’ World wordt aan zulke producten ook weleens turf toegevoegd. Mijn vuistregel is dat een zak die eerlijk is over wat erin zit, meestal ook eerlijk is over waar het vandaan komt. Staat er alleen een groen blaadje op en verder niets, dan koop ik hem niet.

Zelf turfvrije potgrond maken

Wil je zeker weten wat er in je potten zit, dan meng je het zelf. De basis die Gardeners’ World geeft is twee delen compost op een deel kokosvezel. De compost geeft voeding en structuur, de kokosvezel maakt het mengsel luchtig en houdt water vast, zoals turf dat deed. Door niet alleen compost te gebruiken wordt de grond niet te rijk.

Wat je nodig hebt:

• Compost, bij voorkeur uit je eigen bak, of gecomposteerde mest of schors uit de buurt. Veel gemeenten en afvalbedrijven geven een paar keer per jaar compost uit het groene afval mee.
• Kokosvezel, als los product of geperst in blokken of tabletten. Te koop bij het tuincentrum en de bouwmarkt. Geperste blokken zijn makkelijk mee te nemen, je weekt ze thuis op in een emmer water.
• Een grote emmer, kuip of oude kruiwagen om in te mengen, en een schepje.
• Naar wens kippengrit (bij de dierenwinkel of het tuincentrum) of bewaard koffiedik.

1. Week de kokosvezel op tot hij los en vochtig is en knijp het overtollige water eruit.
2. Zeef of kruimel de compost, zodat er geen grote takjes of stukken meer in zitten.
3. Meng twee scheppen compost met een schep kokosvezel tot het overal dezelfde kleur heeft.
4. Pas het mengsel aan op wat je plant. Kippengrit maakt het kalkrijker, voor planten die dat waarderen. Koffiedik maakt het geschikter voor planten die van zure grond houden, zoals rododendron, azalea en bosbes.

Heb je nog geen eigen compostbak, dan is dit het moment om er een te beginnen. Wat je nu aan blad, groenteschillen en uitgebloeide planten bewaart, is volgend voorjaar je potgrond. Hoe je dat aanpakt, lees je in composteren voor beginners. Blad dat je niet in de bak kwijt kunt, wordt in een hoek van de tuin vanzelf bladaarde, ook een prima onderdeel van je mengsel. Dat het blad laten liggen sowieso goed is voor je tuin, schreven we eerder in een stuk over wat een studie zegt over bladeren laten liggen.

Wat je anders merkt aan turfvrije grond

Wie overstapt, merkt een paar verschillen. Een mengsel met kokosvezel droogt aan de bovenkant sneller op terwijl het onderin nog vochtig is, dus voel met je vinger voordat je water geeft. En omdat compost meer voeding bevat dan turf, hoef je in het begin minder bij te mesten. Gardeners’ World is er nuchter over. Perfect doe je het bijna nooit, maar met elke zak turfvrij en elke vraag aan de verkoper over wat erin zit, doe je het beter dan zonder erover na te denken. Dat vind ik een mooie houding voor de hele tuin.