Wilde zwijnen woelen je gazon om: wat ze zoeken en hoe je ze weert

Je loopt ’s ochtends de tuin in en het gazon ligt in plakken omhoog, alsof iemand er met een kleine ploeg doorheen is gegaan. Rond de Veluwe is de kans groot dat er ’s nachts wilde zwijnen zijn geweest. Duurzaam Nieuws beschreef op 8 oktober hoe zwijnen nu complete gazons omwoelen, en waarom ze juist in tuinen terechtkomen. Het goede nieuws is dat je er iets aan kunt doen. Het minder goede nieuws is dat een hek alleen vaak niet genoeg is.

Wat zoeken wilde zwijnen in je gazon

Een zwijn wroet niet voor de lol. Onder je grasmat leven engerlingen en emelten, de larven van kevers en langpootmuggen, en dat zijn voor een zwijn vette hapjes. Met hun stevige snuit, de wroetschijf, kunnen ze tot vijftig centimeter diep graven op zoek naar zulke bodemdieren. Een grasveld met veel larven is voor hen een gedekte tafel.

Normaal halen zwijnen in de herfst hun energie vooral uit eikels en beukennootjes, samen mast genoemd. Ze moeten in deze weken een vetreserve opbouwen voor de winter. Volgens Natuurmonumenten bestaat hun dieet voor ongeveer negentig procent uit planten, aangevuld met regenwormen en insectenlarven. Als er in het bos weinig eikels en beukennootjes liggen, of als die nog niet gevallen zijn, zoeken ze verder. Boswachter Marcus Rietveld van de gemeente Hattem ziet dan dat de dieren dichter bij huizen komen. Boswachter Ger Verwoerd wijst er bovendien op dat eikels veel looizuur bevatten, waardoor zwijnen ook bij genoeg eikels graag ander voedsel zoeken op bemeste grasvelden.

Het zit hem dus niet in je gras zelf, maar in wat eronder leeft. Een tuin aan de rand van het bos kan zo ineens op hun nachtelijke route komen te liggen.

Is het wel een wild zwijn geweest?

Voordat je een hek gaat bestellen, is het goed om te weten wie de dader is. Engerlingen trekken namelijk meer liefhebbers. Kraaien, eksters, egels en dassen halen ze ook uit het gras. Het verschil zie je meestal aan de schaal.

• Vogels trekken losse plukjes gras omhoog, vaak overdag en verspreid over het gazon.
• Egels maken kleine, ondiepe putjes van een paar centimeter.
• Dassen graven trechtervormige gaten en rollen soms stukken zode om.
• Wilde zwijnen keren hele vlakken om. De grasmat ligt in grote plakken los, alsof iemand hem heeft opgerold, en vaak zie je pootafdrukken met twee duidelijke hoefjes.

Woon je ver van de Veluwe, dan zijn zwijnen weinig waarschijnlijk. In Nederland mogen ze alleen voorkomen op de Veluwe, in Nationaal Park De Meinweg en in natuurgebied Meerlebroek in Noord-Limburg. Daarbuiten geldt een nulstandbeleid, wat betekent dat de overheid erop stuurt dat er geen wilde zwijnen leven.

Waarom een hek niet altijd helpt

Hoeveel zwijnen er rondlopen, is lastig te zeggen. De Faunabeheereenheid Gelderland schatte dat er in 2021 ongeveer 10.000 wilde zwijnen op de Veluwe leefden, terwijl het streefaantal voor het voorjaar van 2022 op 1.350 lag. Dat zijn oude cijfers en geen telling van nu, maar ze laten zien dat je als tuinbezitter rond de Veluwe niet met een enkel dier te maken hebt.

Hoe vastberaden ze zijn, bleek in Laag-Soeren bij Nationaal Park Veluwezoom. Daar kropen zwijnen onder een wildraster door en woelden zeker een derde van een tuin om. Een zwijn tilt een los hek met zijn snuit gewoon op. Een hek dat niet stevig in de grond zit, houdt hem dus niet tegen.

Zo bescherm je je tuin

Er is geen enkele maatregel die alles oplost, maar met een paar dingen samen maak je je tuin een stuk minder aantrekkelijk.

• Pak de engerlingen aan. Minder larven betekent minder reden om te graven. Hoe je ze herkent en wat er tegen helpt, lees je in ons stuk over engerlingen in het gras. Nuttige aaltjes werken goed, maar alleen in warme grond. Dat is dus iets voor het voorjaar of de nazomer, niet voor eind oktober.
• Maak het hek zwijnvast. Graaf de onderkant van je gaas een flink stuk in de grond of zet hem vast met paaltjes en een stevige onderrand, zodat een snuit er niet onder kan. Controleer na een nacht met schade waar ze binnenkwamen.
• Overweeg een schrikdraad. Rond tuinen op de Veluwe worden soms stroomhekken geplaatst. Een draad laag bij de grond, op snuithoogte, werkt het best. Haal zo’n set bij een tuincentrum of boerenwinkel en zet hem goed geaard neer, zeker als er kinderen of huisdieren zijn.
• Ruim valfruit en eten op. Appels onder de boom, een open composthoop met keukenresten of voer voor vogels op de grond trekken ook zwijnen. Een gesloten compostbak scheelt.
• Voer ze nooit. Een zwijn dat leert dat er bij huizen eten is, komt terug, en neemt de hele groep mee.

Eerlijk gezegd vind ik het gazon het minst interessante deel van een tuin aan de bosrand. Een strook met microklaver in plaats van gras, wat struiken of een stuk dat je met blad laat liggen, geeft minder strak gras om op te ruimen als het toch misgaat. Wie dicht bij het bos woont, deelt zijn tuin nu eenmaal een beetje met de buren van vier poten.

Wat doe je als je een zwijn tegenkomt

Wilde zwijnen zijn schuw en gaan mensen meestal uit de weg. Zie je er een in je tuin, blijf dan op afstand, maak jezelf kenbaar door te praten of een licht aan te doen en geef het dier een vrije uitweg. Kom nooit tussen een zeug en haar jongen. Ook als je in deze weken door het bos rijdt of wandelt, is het opletten, want in dezelfde periode zijn de edelherten in de bronst en steken dieren vaker over.

Is de schade fors of komen ze steeds terug, meld het dan bij je gemeente. Die weet wat er in jouw buurt speelt en kan zeggen wie je verder helpt. Je gazon herstellen kan intussen gewoon, druk de plaggen terug, rol of trap ze aan en zaai kale plekken bij zolang de grond nog niet koud is.