Gezondheid

Suikervrij door de feestdagen: wat zoetstoffen met je darmen doen

Onderzoek uit Cambridge zag driekwart van de zoetstoffen de groei van darmbacteriën veranderen. Wat dat wel en niet zegt, en hoe je suikervrij kiest.

Marit 18 november 2026 4 min lezen
Stukjes chocolade en koekjes op een houten plank in de wintertijd

Wie in december minder suiker wil eten, grijpt al snel naar suikervrije chocolade, lightfrisdrank of kerstkoekjes met stevia. Duurzaam Nieuws zette gisteren nieuw onderzoek van de Universiteit van Cambridge op een rij, waaruit blijkt dat zoetstoffen niet zomaar ongemerkt door je lichaam gaan. Wat er precies is gevonden, wat het nog niet bewijst en waarom het ene suikervrije product heel anders uitpakt dan het andere.

Wat de onderzoekers in Cambridge zagen

Onderzoekers van de MRC Toxicology Unit in Cambridge testten 39 zoetstoffen die gewoon in de winkel te koop zijn, zowel kunstmatige als zoetstoffen van natuurlijke oorsprong. Ze keken naar het effect op 25 soorten darmbacteriën: nuttige, neutrale en mogelijk schadelijke. Eerst kweekten ze elke soort apart, daarna alle soorten samen in een sterk vereenvoudigde nagebootste darm. De resultaten verschenen in oktober 2026 in het vakblad Molecular Systems Biology, zo meldde ScienceDaily.

Ongeveer driekwart van de zoetstoffen veranderde de groei van minstens één bacteriesoort. Soms groeide een soort langzamer, soms stopte de groei helemaal. Ook bacteriën die horen bij een gezonde darm werden geraakt. Het effect verschilde sterk per zoetstof en per bacterie, waardoor je zoetstoffen volgens de onderzoekers niet als één groep kunt behandelen.

Daarna combineerden ze de zoetstoffen met cafeïne, vanilline en acht veelgebruikte medicijnen. In meer dan honderd gevallen veranderde het effect daardoor, soms sterker en vaker zwakker. Eén combinatie viel op: isosteviol, een stof afgeleid van stevia, samen met het antidepressivum duloxetine remde twee bacteriën sterk af die in verband worden gebracht met een goede spijsvertering en de regeling van de bloedsuiker.

Wat het onderzoek niet zegt

Hier zit de belangrijkste kanttekening. Er deden geen mensen of dieren mee. Alles gebeurde in een kweekschaal, met losse bacteriën of een eenvoudige mix van 25 soorten, terwijl je echte darmen veel ingewikkelder zijn. Of deze effecten ook optreden bij een gewoon eetpatroon, en of ze meetbare gevolgen hebben voor je gezondheid, is nog niet bekend. Onderzoeksleider Kiran Patil ziet de studie zelf als richting voor vervolgonderzoek, niet als bewijs dat zoetstoffen schadelijk zijn.

Gebruik je duloxetine of een ander medicijn, dan is dit onderzoek dus geen reden om daar zelf mee te stoppen of te schuiven. Duurzaam Nieuws raadt aan vragen over medicijnen en voeding aan je apotheker of huisarts voor te leggen.

Twee soorten zoetstoffen, twee verschillende verhalen

Wat in veel berichten over zoetstoffen door elkaar loopt, is dat er eigenlijk twee groepen zijn. De eerste groep zijn de intense zoetstoffen, zoals aspartaam, sucralose en de zoete stoffen uit stevia. Daar heb je maar een snufje van nodig. De tweede groep zijn de polyolen of suikeralcoholen, zoals sorbitol, maltitol, xylitol en erythritol. Die worden in veel grotere hoeveelheden gebruikt, vaak als vervanger van de suiker zelf in chocolade, koekjes en snoep.

Die tweede groep verklaart het bekendste effect op je darmen, en dat staat gewoon op de verpakking: overmatig gebruik kan een laxerende werking hebben. Polyolen worden maar deels opgenomen in de dunne darm. De rest komt in de dikke darm terecht, waar bacteriën ermee aan de slag gaan. Maltitol zit vaak in suikervrije chocolade en snoep, en dat is precies wat in december in grotere porties op tafel komt. Een hele reep suikervrije kerstchocolade kan dus anders uitpakken dan je hoopte.

Het onderscheid speelt ook mee in het advies van de Wereldgezondheidsorganisatie. In 2023 adviseerde de WHO om zoetstoffen niet te gebruiken om af te vallen, omdat ze op de lange termijn geen voordeel opleveren voor het verminderen van lichaamsvet. Polyolen zoals sorbitol en erythritol vallen buiten dat advies, en het geldt ook niet voor mensen die al diabetes hebben. Over erythritol verscheen later apart onderzoek: een Amerikaanse studie vond in 2023 een verband tussen veel erythritol in het bloed en hartproblemen, maar dat is een verband en geen bewezen oorzaak.

Wat het Voedingscentrum zegt

Het Nederlandse Voedingscentrum blijft erbij dat toegelaten zoetstoffen veilig zijn. Ze hebben een E-nummer en worden geregeld opnieuw beoordeeld door de Europese voedselautoriteit EFSA, die per stof vaststelt hoeveel je dagelijks veilig kunt binnenkrijgen. Voor aspartaam is dat 40 milligram per kilo lichaamsgewicht. Een uitzondering zijn mensen met de stofwisselingsziekte PKU; voor hen staat op producten met aspartaam de vermelding dat het een bron van fenylalanine bevat.

Veilig is volgens het Voedingscentrum wel iets anders dan gezond. Zoetstoffen zitten vaak in producten buiten de Schijf van Vijf, en daarvoor geldt: niet te veel en niet te vaak.

Een verstandige keuze voor de feestdagen

De nieuwe studie verandert dat advies niet, maar laat wel zien dat suikervrij geen vrijbrief is. De kern van het WHO-advies is minder zoet, niet anders zoet. Een klein stuk echte kersttaart past daar beter bij dan een grote portie suikervrij gebak. Kijk op het etiket of er polyolen in zitten, zoals maltitol of sorbitol, en houd het dan bij een paar stukjes. Water, thee of bruiswater met een schijfje citroen werkt beter dan liters lightfrisdrank. Wil je meer weten over wat je darmen wel helpt, lees dan ons stuk over darmgezondheid verbeteren met voeding.

Het onderzoek uit Cambridge laat vooral zien hoeveel er nog onbekend is. Je darmbacteriën merken zoetstoffen wel degelijk op, maar wat dat in je eigen lichaam betekent, moet vervolgonderzoek uitwijzen.