PFAS in een moestuin: wanneer kun je je eigen groente nog veilig eten?

Wie een moestuin heeft, eet een groot deel van de oogst zelf op. Dat is precies waarom de GGD voorzichtig is als er PFAS in de buurt wordt gevonden. In Lichtenvoorde kregen de tuinders van moestuincomplex Het Hof het advies om voorlopig niets uit hun tuin te eten. Wat is daar aan de hand, en hoe weet je of je eigen moestuin risico loopt?

Wat er speelt bij Het Hof in Lichtenvoorde

Op het nabijgelegen terrein van Hulshof Herwalt is in het grondwater een verhoogde hoeveelheid PFAS gemeten, bij de zuivering en de magazijnen aan de kant van de Hamalandhal. Het grondwater stroomt in de richting van Het Hof. Of er onder het moestuincomplex zelf ook PFAS zit, is nog niet onderzocht. Peilbuizen die afgelopen zomer richting Het Hof werden geplaatst, lieten geen verhoogde waarden zien.

Toch adviseerde GGD Noord- en Oost-Gelderland op 28 oktober uit voorzorg om voorlopig geen groente en fruit van het complex te eten en de gewassen niet met grondwater te besproeien, meldde Elna op 9 november. De reden is dat moestuinders doorgaans meer groente en fruit uit eigen tuin eten dan andere mensen, waardoor hun blootstelling hoger kan zijn. De GGD vroeg de gemeente Oost Gelre ook om tijdelijk het oppompen van grondwater op het complex te verbieden. Volgens het AD komt dat verbod er voorlopig niet.

De gemeente wil zo snel mogelijk aanvullend grondwateronderzoek laten doen, ook in een grondwaterbron op het complex zelf. Eigenaren en een deel van de gebruikers krijgen een brief, en er komt een spreekuur met de GGD.

Hoe PFAS in je groente terechtkomt

PFAS zijn stoffen die nauwelijks afbreken. Ze komen vooral via eten in ons lichaam, en in een moestuin kunnen gewassen ze opnemen uit de bodem en het water. Dat bleek eerder in Helmond. Daar onderzocht het RIVM volkstuin Delta, die naast een bedrijf ligt dat jarenlang met PFAS-houdend teflon werkte. De gewassen bevatten meer PFAS dan groente uit de winkel, en de stoffen kwamen er via de grond en het grondwater in.

Het advies daar was opvallend mild. Volgens het RIVM bleven de tuinders zelfs bij dagelijks eten uit eigen tuin onder de gezondheidskundige grens van de Europese voedselautoriteit EFSA. Ze mochten hun groente blijven eten, alleen niet elke dag, en het RIVM raadde aan om af te wisselen met groente en fruit uit de winkel. Dat laat zien dat PFAS in de buurt niet automatisch betekent dat je oogst onbruikbaar is. Het hangt af van wat er gemeten wordt, en dat verschilt per plek. Daarom is het voorzichtige advies in Lichtenvoorde een tijdelijke maatregel tot de metingen er zijn.

Hoe je erachter komt of jouw tuin risico loopt

De meeste moestuinen liggen niet naast een terrein waar PFAS is gevonden. Twijfel je, begin dan bij de geschiedenis van de plek. Op Bodemloket zoek je op postcode of adres welke bodemgegevens de overheid kent. Op de kaart zie je ook waar vroeger bedrijven zaten die de bodem mogelijk hebben beïnvloed. Ligt je tuin of volkstuin vlak bij zo’n plek of bij een bedrijf waar met PFAS is gewerkt, vraag dan bij je gemeente of er onderzoek is gedaan.

Worden er wel metingen gedaan, dan werken gemeenten vaak met zones. In de Drechtsteden kregen tuinders bijvoorbeeld een kaart met een rood gebied waar ze geen groente uit de volle grond moesten eten, een oranje gebied waar ze met mate mochten eten en een gebied zonder beperking. Ligt je tuin op de grens, dan geldt volgens de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid bij twijfel het strengste advies.

Wat je in je eigen moestuin kunt doen

Een paar maatregelen gelden eigenlijk voor iedereen die zelf groente teelt.

• Spoel groente en fruit goed af voor het eten, ook als ze uit de winkel komen. Leidingwater bevat in Nederland vrijwel geen PFAS, dus wassen maakt het niet erger.
• Gebruik liever geen grondwater om te sproeien als je niet weet wat erin zit. Ook een regenton kan PFAS bevatten, zeker als hij al lang in gebruik is.
• Wissel af met groente uit de winkel als er twijfel is over je plek, zoals het RIVM in Helmond adviseerde.
• Was na het tuinieren je handen. Kinderen kunnen volgens de GGD en het RIVM gewoon buiten spelen, omdat contact met de grond nauwelijks tot opname leidt.

Wil je zeker zijn van je grond, dan noemt de omgevingsdienst nog een uitweg die in alle zones geldt: telen in verhoogde bakken of aan de muur, met nieuwe grond of tuinaarde uit de winkel. Dat is ook een mooie manier om nu al je oogst voor het hele jaar te plannen. Wie daarnaast bewust groente koopt, vindt in ons stuk over pesticiden op groente en fruit welke soorten je beter biologisch neemt.