Pesticiden op groente en fruit: welke je beter biologisch koopt
Welke groente en fruit de meeste resten van bestrijdingsmiddelen bevatten, wat de Amerikaanse Dirty Dozen zegt naast Nederlandse metingen en wat wassen en schillen echt doet.
Wie in de supermarkt voor het groenteschap staat, kent de twijfel. Is die biologische bak aardbeien de meerprijs waard, of maakt het voor de appels niet uit? Er gaan lijstjes rond met producten die je altijd biologisch zou moeten kopen. Die lijstjes zijn nuttig, maar ze komen meestal uit Amerika en vertellen maar een deel van het verhaal. Hieronder staat wat er bekend is over resten op groente en fruit in Nederland, wat de bekendste lijst zegt en wat wassen en schillen wel en niet doet.
Dat de vraag leeft, blijkt uit de lezing ‘Voedsel versus pesticiden, hoe (on)gezond eten wij’ die Stichting Duurzaam Dijk en Waard op 19 november houdt in De Binding in Zuid-Scharwoude. Volgens Rodi spreken daar onder anderen Peter Leendertse van adviesbureau CLM en de biologische teler Arjen Kroon uit Langedijk. Er kunnen zeventig mensen in de zaal, aanmelden gaat via de site van de stichting.
Wat er op Nederlandse schappen gevonden wordt
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onderzoekt elk jaar een paar duizend monsters groente en fruit op resten van bestrijdingsmiddelen, uit Nederland en uit het buitenland. Volgens het Voedingscentrum komen overschrijdingen van de wettelijke normen nauwelijks voor. Die normen hebben ruime marges. De gezondheidslimiet ligt meestal honderd keer lager dan de hoogste hoeveelheid waarbij in onderzoek geen schadelijk effect werd gezien.
Dat betekent niet dat er niets op zit. Voedselwaakhond Foodwatch telde in metingen uit 2021 resten op negen van de tien geteste vruchten, zo meldde Radar eind 2022. Mandarijnen, sinaasappels, druiven en aardbeien waren volgens Foodwatch het meest belast, kiwi’s het minst. Bij appels, sinaasappels en tafeldruiven werd in enkele gevallen een te hoge concentratie gevonden.
Het Voedingscentrum is open over de onzekerheid. Expert voedselveiligheid Wieke van der Vossen zegt daar dat de wetenschap nog niet alles weet over de effecten op je gezondheid, en dat er schadelijke milieueffecten bekend zijn. Er wordt bijvoorbeeld nog onderzocht hoe verschillende middelen samen werken, en zulke cumulatieve effecten tellen nu niet mee bij de toelating. Tegelijk zegt het Voedingscentrum dat de gezondheidsrisico’s van bespoten groente en fruit met de kennis van nu minimaal lijken, en dat de voordelen van groente en fruit eten veel groter zijn.
De bekendste lijst komt uit Amerika
De Amerikaanse milieuorganisatie EWG maakt elk jaar een Dirty Dozen, twaalf producten met de meeste resten, en een Clean Fifteen. De lijst is gebaseerd op metingen van het Amerikaanse ministerie van landbouw, aan producten die vooraf gewassen of geschild zijn. De versie van 2026, waarover Food Safety News schreef, ziet er zo uit.
| Meeste resten (Dirty Dozen 2026) | Minste resten (uit de Clean Fifteen 2026) |
|---|---|
| Spinazie | Ananas |
| Boerenkool en andere bladkool | Avocado |
| Aardbeien | Ui |
| Druiven | Asperges |
| Nectarines | Kool en bloemkool |
| Perziken | Watermeloen |
| Kersen | Mango |
| Appels | Banaan |
| Bramen | Wortel |
| Peren | Champignons |
| Aardappelen | Kiwi |
| Blauwe bessen | Suikermais |
Twee kanttekeningen. Dit zijn Amerikaanse metingen aan Amerikaanse producten, met andere regels en andere middelen dan in de Europese Unie. En ook in de Verenigde Staten blijven volgens het ministerie meer dan 99 procent van de monsters onder de wettelijke grens, een punt waarmee de landbouwlobby de lijst bestrijdt. Toch valt de overlap met de Nederlandse metingen op. Aardbeien, druiven, appels en peren staan in beide hoog, kiwi’s in beide laag.
Wassen en schillen
Hier zitten veel misverstanden. Volgens het Voedingscentrum is schillen bijna nooit nodig om resten te verwijderen. Veel middelen trekken verder het product in dan alleen de schil, en de controle geldt meestal ook voor de schil. Een uitzondering zijn vruchten waarvan je de schil normaal niet eet. Bij het vaststellen van de normen is daar vooral naar het eetbare deel gekeken. Wie de schil van een sinaasappel of citroen raspt voor een taart, kiest daarom beter een biologische of onbehandelde vrucht.
Wassen blijft wel belangrijk, alleen om een andere reden. Het haalt zand, stof en eventuele ziekmakende bacteriën weg. Afspoelen onder de kraan en even wrijven doet dat werk.
Waar biologisch het meeste verschil maakt
Bij biologische teelt zijn chemisch-synthetische middelen niet toegestaan. Onkruid wordt mechanisch bestreden en tegen ziekten en plagen mag alleen een beperkt aantal middelen van natuurlijke oorsprong, pas als andere methoden niet werken. Je herkent het aan keurmerken als het Europese biologische logo, EKO en Demeter. Het Voedingscentrum geeft zelf geen advies voor of tegen, omdat biologisch niet voor iedereen betaalbaar of te krijgen is.
Wie zijn boodschappenbudget gericht wil inzetten, kan de lijstjes zo gebruiken.
- Kies biologisch voor fruit dat je veel en met schil eet, zoals aardbeien, druiven, appels en peren. Die staan zowel in de Nederlandse als in de Amerikaanse metingen hoog.
- Kies biologisch of onbehandeld als je citrusschil gebruikt.
- Bespaar op producten die in beide metingen laag scoren, zoals kiwi’s, of die je dik schilt, zoals ananas en banaan.
- Eet gevarieerd. Dan verklein je volgens het Voedingscentrum de kans dat je van één stof te veel binnenkrijgt.
- Koop wat er in het seizoen bij de lokale teler ligt, en vraag hoe hij teelt. Bij een sociale voedseltuin weet je het zeker.
Het belangrijkste advies blijft het minst spannende. Minder groente en fruit eten uit zorg over resten is volgens alle bronnen de slechtste keuze. Wie twijfelt, wast, varieert en kiest biologisch waar het het meeste verschil maakt.
