Bladeren in je tuin laten liggen: wat een studie over het nut laat zien

Laat de bladeren onder je struiken en in de border gewoon liggen, en haal ze alleen weg van het gazon, het terras en de oprit. Dat is in één zin wat een Amerikaanse tuinstudie oplevert. Wie in de herfst alles opruimt, haalt ook de dieren weg die er de winter in doorbrengen, en in het voorjaar kwamen er uit opgeruimde plekken merkbaar minder insecten en spinnen tevoorschijn.

Duurzaam Nieuws zette het onderzoek op 23 september op een rij, precies op het moment dat de eerste bomen hun blad loslaten. Hieronder lees je wat de onderzoekers precies vonden, waarom dat voor een gewone Nederlandse tuin ook telt, en waar je de bladeren beter wel weghaalt.

Wat het onderzoek liet zien

Het onderzoek komt van Max Ferlauto en Karin Burghardt van de afdeling entomologie van de University of Maryland. Het verscheen in maart 2025 in het vakblad Science of the Total Environment. De onderzoekers keken niet naar wat er in de herfst in het blad rondkruipt, maar naar wat er in het voorjaar uit de winterlaag tevoorschijn komt. Dat is een slimme keuze, want het gaat erom of dieren de winter overleven, niet of ze er in oktober zaten.

Waar het blad was weggehaald, kwamen er in het voorjaar 17 procent minder overwinterende geleedpotigen uit de grond. Geleedpotigen zijn dieren met een uitwendig skelet, dus insecten, spinnen en pissebedden. Bij sommige groepen was het verschil veel groter. Vlinders en motten daalden met ongeveer 40 tot 45 procent, kevers met 24 procent en spinnen met 67 procent. Vooral soorten die als larve in een blad leven of zich juist in verkleurd blad verstoppen, verdwenen.

Twee kanttekeningen horen erbij. Het gaat om tuinen in de Verenigde Staten, met andere soorten dan bij ons. En het is één studie. Maar de richting verbaast niemand die weleens een hoop oud blad heeft omgeschept. Daar krioelt het, en dat leven verhuist niet vanzelf naar een betere plek als je het wegblaast.

Waarom dit ook in een Nederlandse tuin telt

Het mechanisme is hier hetzelfde. Veel vlinders en motten overwinteren als rups, pop of ei tussen afgevallen blad en takken en komen vanaf eind maart weer tevoorschijn. Dat is precies de periode waarin een border er voor ons gevoel weer netjes uit moet zien, en waarin een deel van dat leven dus alweer in de groene container is verdwenen.

Het blad doet ook iets voor de bodem. Bodembioloog Ron de Goede van Wageningen University & Research wijst er volgens Duurzaam Nieuws op dat regenwormen en pissebedden dood organisch materiaal eten en daarmee een groot deel van het bodemleven draaiend houden. Een bladlaag houdt bovendien de grond vochtig en beschermt kale aarde tegen vorst en uitspoelen. Dat is dezelfde reden waarom mulchen tegen onkruid zo goed werkt: je legt eigenlijk na wat de natuur zelf al doet.

En dan zijn er de egels. Die zoeken in de herfst een droge, beschutte plek voor hun winterslaap, en een dikke hoop blad en takjes onder een heg is daar ideaal voor. Museum De Bastei adviseert volgens het artikel een bladlaag van minstens een halve meter dik. Na de egeltelling van dit jaar, waarbij er minder egels werden geteld, is dat geen overbodige luxe.

Waar laat je de bladeren liggen en waar niet

Laten liggen betekent niet dat je hele tuin een maand lang onder een bruine deken moet. Het draait om de juiste plek. Dit is een praktische verdeling.

• Onder struiken en heggen laat je alles liggen. Hier doet het blad het meeste en zie je het nauwelijks.
• In de border mag het blad blijven liggen tussen vaste planten. Veeg het alleen weg van laagblijvende planten die eronder zouden verstikken, zoals sommige rotsplanten.
• Een hoek voor de egel maak je door blad van elders op een hoop te harken onder een struik, met wat takjes erbij zodat het niet wegwaait.
• Op het gazon haal je het blad wel weg. Een dikke natte laag laat het gras vergelen en rotten. Hark het de border in in plaats van het af te voeren.
• Op paden, terras en oprit haal je het weg omdat nat blad glad wordt. Ook hier geldt: de border in of op de composthoop.
• In de vijver vis je het eruit, want rottend blad onder water maakt het water voedselrijk en troebel.

Blijft er dan nog blad over, dan is een composthoop of bladkorf de beste bestemming. Bladcompost duurt wat langer dan gewone compost, maar levert een luchtige grondverbeteraar op. Hoe je daarmee begint, lees je in composteren voor beginners.

Laat de bladblazer in de schuur

Het grootste verschil maak je misschien niet met hoeveel je opruimt, maar met hoe. Een bladblazer blaast niet alleen blad weg, maar ook de kleine dieren die erin zitten, en kan ze beschadigen. Het Duitse ministerie van Milieu adviseerde daarom om particulier gebruik te ontmoedigen. Een algemeen verbod zag het ministerie destijds niet zitten vanwege Europese regels. De Goede noemt de bladblazer volgens Duurzaam Nieuws schadelijk voor het bodemleven, omdat voedsel en de dieren die ervan leven door elkaar worden gejaagd.

Een gewone hark of bladhark doet hetzelfde werk op het gazon en het terras, maakt geen herrie en laat veel meer heel. Het kost wat meer tijd, maar je harkt in een gewone tuin zelden meer dan een paar keer per seizoen.

Het mag er wat rommelig uitzien

Eerlijk gezegd is dit een van de weinige duurzame keuzes die je minder werk kost in plaats van meer. De lastigste stap is de gewoonte. Een tuin die in november strak en kaal is, voelt verzorgd. Een tuin met blad onder de struiken voelt voor veel mensen als uitgesteld werk. Het helpt om het anders te zien: dat blad is de winterjas van alles wat in april je planten bestuift en je slakken opeet.

Wie de rommel een beetje wil sturen, houdt de randen strak. Een kortgemaaid gazon en een geveegd pad laten zien dat de rest een keuze is, geen verwaarlozing. En in het voorjaar hoef je het blad echt niet meteen weg te halen. Wacht tot het voorjaar echt op gang is en je de eerste vlinders ziet, dan is het meeste leven al uit de winterlaag gekropen. Wil je daarna nog meer doen, kijk dan naar wat bijen en hommels nu echt helpt in je tuin.